-더라면
Agar shunday bo‘lganida
-더라면 — bu o‘tmishdagi haqiqatga zid shartli shakl bo‘lib, 'Agar shunday bo‘lganida...' yoki 'Agar bilganimda...' degan ma’noni anglatadi. U o‘tmishda yuz bermagan voqea va uning faraziy natijasi haqida, ko‘pincha afsuslanish bilan gaplashish uchun ishlatiladi. Bu so‘zlovchining shaxsiy tajribasi yoki kuzatuviga asoslanadi.
Qanday ishlaydi
-더라면 o‘tmishda haqiqatga zid bo‘lgan, ya’ni aslida yuz bergan voqeaning aksi bo‘lgan vaziyatni ifodalash uchun ishlatiladigan ilg‘or grammatik qolipdir. U uchta qismdan iborat:
- -더-: So‘zlovchi shaxsan ko‘rgan, eshitgan yoki tushungan narsasini eslayotganini bildiruvchi retrospektiv belgi.
- -았/었-: Shartni o‘tmishga bog‘lovchi o‘tgan zamon belgisi.
- -라면: 'Agar' degan ma’noni anglatuvchi shartli qo‘shimcha.
Bu birikma "Agar men (tushunganimda/ko‘rganimda)..., unda..." degan ma’noni hosil qiladi. U har doim shart bajarilmaganini va shuning uchun asosiy gapdagi natija yuz bermaganini anglatadi. Bu chuqur mulohaza va ko‘pincha afsuslanish hissini o‘z ichiga oladi.
-았/었다면 bilan solishtirish:
Ham -더라면, ham -았/었다면 o‘tmishdagi haqiqatga zid holatlarni ('agar shunday bo‘lganida...') ifodalaydi. Asosiy farq -더- qo‘shimchasining nozik ma’nosidadir.
- -더라면: So‘zlovchining shaxsiy tajribasi yoki tushunchasini ta’kidlaydi. Bu subyektiv va mulohazali. Masalan: 조금만 일찍 출발했더라면 기차를 안 놓쳤을 텐데. (Agar biroz ertaroq yo‘lga chiqqanimda, poyezddan qolib ketmasdim.) - Bu o‘tmishdagi harakat haqida shaxsiy mulohazani anglatadi.
- -았/었다면: Umumiyroq va obyektiv o‘tmishdagi shartli shakl. U so‘zlovchi shaxsan guvohi bo‘lmagan vaziyatlar hamda har qanday o‘tmishdagi farazlar uchun ishlatilishi mumkin. Masalan: 100년 전에 인터넷이 있었다면 역사가 바뀌었을 것이다. (Agar 100 yil oldin internet bo‘lganida, tarix o‘zgargan bo‘lardi.) - Bu umumiy, shaxsiy bo‘lmagan farazdir.
-더라면 dan keyin keladigan asosiy gap ko‘pincha faraziy natijalar yoki afsuslanishni ifodalovchi quyidagi qoliplar bilan tugaydi:
- -았/었을 텐데 (...bo‘lardi)
- -았/었을 것이다 (...bo‘lardi)
- -았/었을 걸(요) (...kerak edi)
Misollar (4)
- 그때 조금만 더 열심히 공부했더라면 시험에 합격했을 텐데.
If I had studied just a little harder back then, I would have passed the exam.
So‘zma-so‘z: O‘sha vaqtda biroz ko‘proq tirishib o‘qiganimda, imtihondan o‘tgan bo‘lardim.
- 어제 날씨가 좋았더라면 등산을 갔을 거예요.
If the weather had been good yesterday, I would have gone hiking.
So‘zma-so‘z: Kecha ob-havo yaxshi bo‘lganida, sayrga chiqqan bo‘lardim.
- 그가 올 줄 알았더라면 미리 마중 나갔을 텐데.
If I had known he was coming, I would have gone out to meet him in advance.
Bu yerda -더라면 ning ishlatilishi so‘zlovchi uning kelayotganini bilmaganini voqea yuz berganidan keyin tushunganini anglatadi. Bu o‘z tajribasiga asoslangan holda o‘tmishdagi bilim yetishmovchiligi haqidagi mulohazadir.
- 그 말을 하지 않았더라면 우리가 헤어지지 않았을지도 몰라.
If I hadn't said those words, maybe we wouldn't have broken up.
So‘zma-so‘z: O‘sha gaplarni aytmaganimda, balki biz ajralib ketmasmidik.
Ko‘p uchraydigan xatolar
Hozirgi yoki kelajakdagi faraziy vaziyatlar uchun -더라면 dan foydalanish.
내일 비가 오더라면 집에 있을 거예요.내일 비가 오면 집에 있을 거예요.-더라면 faqat o‘tmishdagi haqiqatga zid holatlar (yuz bermagan ishlar) uchun ishlatiladi. Kelajak yoki hozirgi zamon imkoniyatlari uchun -(으)면 yoki -(ㄴ/는)다면 kabi oddiy shartli shakllardan foydalaning.
Tarixiy faktlar yoki so‘zlovchi shaxsan guvohi bo‘lmagan vaziyatlar uchun -더라면 dan foydalanish.
Boshqa ma’no세종대왕이 한글을 만들지 않았더라면 우리는 지금 한자를 쓰고 있을 것이다.세종대왕이 한글을 만들지 않았다면 우리는 지금 한자를 쓰고 있을 것이다.-더라면 -더- belgisi orqali so‘zlovchining shaxsiy tajribasi yoki tushunchasi nozik ma’nosini o‘z ichiga oladi. So‘zlovchi guvohi bo‘lmagan umumiy o‘tmishdagi farazlar yoki tarixiy faktlar uchun -(으)면 ning o‘tgan zamon shakli bo‘lgan -았/었다면 dan foydalanish to‘g‘riroq va tabiiyroqdir.
Qanday bog‘lanadi
Avval buni o‘rganing
Bog‘liq qoliplar
- -더-O‘tgan zamon kuzatuv belgisi
Bu -더라면 ichidagi asosiy retrospektiv belgidir. -더- ni tushunish -더라면 o‘zida mujassam etgan shaxsiy tajriba va eslash nozikligini anglash uchun kalit hisoblanadi.
4-daraja - -았/었으면 좋겠다Xohlardim, Umid Qilaman
Ikkala qolip ham o‘tmishdagi haqiqatga zid bo‘lgan vaziyatga nisbatan istakni, ko‘pincha afsuslanish bilan ifodalaydi. -았/었으면 좋겠다 'shunday bo‘lganida edi' (istak) degan ma’noni anglatadi, -더라면 esa to‘liq 'Agar... unda...' shaklidagi haqiqatga zid gapni tuzadi.
3-daraja - -(으)ㄹ걸 그랬다Menimcha, ... qilgan bo'lardim
Bu qolip afsuslanishni ifodalaydi va '...kerak edi' degan ma’noni anglatadi. U ko‘pincha o‘tmishdagi harakat yoki harakatsizlikdan afsuslanish hissini ta’kidlash uchun -더라면 gapining natija qismida ishlatiladi.
6-daraja - -(으)ㄹ 뻔하다Deyarli sodir bo'lgan
Bu 'deyarli biror narsa qilib qo‘yish' degan ma’noni anglatadi. -더라면 yuz bermagan faraziy o‘tmish haqida gapirsa, -ㄹ 뻔하다 deyarli yuz bergan, lekin yuz bermay qolgan voqea haqida gapiradi. Ikkalasi ham yuz bermagan o‘tmishdagi voqealar bilan bog‘liq.
4-daraja - -았/었었-Had done (o‘tgan zamon mukammal shakli)
Bu uzoqroq o‘tmishda yakunlangan harakatni bildiruvchi o‘tgan zamon mukammal shakli belgisidir. Ham -더라면, ham -았/었었- hozirgi zamondan uzilgan va aniq tugallangan voqealar bilan ishlaydi, lekin -더라면 shaxsiy mulohazaga asoslangan faraziy shartni qo‘shadi.
4-daraja