-더
Observaziun, realisaziun
-더 è in marcadur da retrospecziun. El mussa che l'oratur raquinta d'insatge ch'el ha vis, udì u sentì persunalmain en il passà.
Co quai funcziuna
-더- è ina finiziun pre-finala che agiunta ina dimensiun da significat a declaraziuns en il passà. Sia funcziun centrala è da mussar che l'infurmaziun communitgada sa basa sin l'experientscha u observaziun directa e persunala da l'oratur. I trasmetta in sentiment da regurdientscha u da realisaziun.
1. Experientscha directa cunter passà simpel
Entant che il passà standard declera simplamain in fatg, suttastritga -더- che l'oratur è stà preschent.
- Passà simpel: 어제 날씨가 좋았어요. (L'aura era buna ier.) - Ina declaraziun neutrala d'in fatg.
- Cun -더-: 어제 날씨가 좋더라. (Jau ma regord che l'aura era buna ier.) - Implica che l'oratur era là e sa regorda da sia observaziun persunala.
2. Restricziuns dal subject
Il subject d'ina frasa cun -더- n'è per ordinari betg l'oratur (emprima persuna 'jau').
- Terza persuna (el/ella/els): Perfect. L'oratur observa qualch'auter.
e.g., 지수 씨가 노래를 정말 잘하더라. (Jau hai vis che Jisu chanta fitg bain.) - Segunda persuna (ti): Era commun, spezialmain cura ch'ins sa regorda d'insatge davart l'auditur.
e.g., 너 어제 정말 피곤해 보이더라. (Ti parevas fitg stanchel ier, hai jau rimarcà.) - Emprima persuna (jau): Quai è in cas spezial. I vegn duvrà cura che l'oratur reflectescha davart ses agen stadi u acziun passada, savens cun in sentiment da surpraisa u nova realisaziun. Igl è sco observar sasez d'ina tscherta distanza.
e.g., 내가 어제 그렇게 많이 먹었더라. (Jau realisesch ussa ch'jau hai mangià uschè bler ier.)
3. Combinaziuns communas
-더- è in element da construcziun e vegn quasi adina combinà cun autras finiziuns:
- -더라 / -더라고(요): Ina declaraziun d'in fatg observà. La furma da finiziun da frasa la pli communa.
e.g., 시험이 생각보다 어렵더라고요. (Jau hai chattà che l'examen era pli dir che pensà.) - -던: Ina furma che modifiescha in substantiv. Descriva in substantiv che l'oratur sa regorda dal passà.
e.g., 제가 자주 가던 카페가 문을 닫았어요. (Il café nua ch'jau sun savens ì è serrà.) - -더니: Collia ina observaziun passada cun in resultat u in cuntrast suandant.
e.g., 아침에는 날씨가 흐리더니 지금은 맑아졌네요. (Igl era nivulus questa damaun, ma ussa èsi daventà cler.) - -던가(요)?: Duvrà per far ina dumonda davart insatge dal passà che l'oratur u l'auditur pudess sa regurdar.
e.g., 우리가 작년에 여기 왔던가요? (Sain nus stads qua l'onn passà? Jau empro da ma regurdar.)
Exempels (4)
- 어제 보니 민준 씨가 아주 열심히 공부하더라.
When I saw Minjun yesterday, he was studying very hard.
Pled per pled: Ier cura ch'jau hai vis, Minjun studegiava fitg diligentamain.
L'oratur raquinta sia observaziun directa da las acziuns da Minjun cun duvrar -더라.
- 그 영화가 생각보다 재미있던데요.
That movie was more fun than I expected.
Pled per pled: Quel film era pli divertent che pensà.
L'oratur partecipescha sia experientscha persunala e realisaziun suenter avair guardà il film. -던데요 è ina furma polite communa per exprimer ina observaziun regurdada, savens cura ch'ins preschenta ina opiniun differenta.
- 제가 어렸을 때 살던 집이 아직도 그대로예요.
The house I lived in when I was young is still the same.
Pled per pled: La chasa nua ch'jau hai vivì cura ch'jau era giuven è anc adina la medema.
Qua vegn -던 duvrà per modificar il substantiv 집 (chasa), indicond in lieu nua ch'l'oratur sa regorda d'avair vivì en il passà.
- 아까는 배가 고프더니 지금은 괜찮아졌어요.
I was hungry a while ago, but now I'm okay.
Pled per pled: Avant in mument aveva jau fom, ma ussa sun jau bain.
-더니 collia il stadi observà passà da l'oratur (avair fom) cun il stadi cuntrastant actual (esser bain).
Sbagls frequents
Duvrar -더- per infurmaziuns da segunda maun.
Autra significaziun친구가 그 식당이 맛있더래요.친구가 그 식당이 맛있대요.-더- è strictamain per l'experientscha directa da l'oratur. Per raquintar tge che qualch'auter ha ditg, stos ti duvrar furmas da citat indirectas sco -대요 (ina contracziun da -다고 해요).
Duvrar -더- cun in subject da l'emprima persuna per in'acziun passada simpla.
저는 어제 도서관에 가더라.저는 어제 도서관에 갔어요.Per declerar in fatg simpel davart tias atgnas acziuns passadas, è il passà standard -았/었어요 correct. Duvrar -더라 tuna nunnatural, sco sche ti observassas tasez sco ina terza persuna. Duvra quai mo per in subject da l'emprima persuna cura ch'ti exprimesch ina nova realisaziun davart in agen stadi u acziun passada (e.g., 내가 그때 정말 긴장했더라 - Jau realisesch ussa ch'jau era fitg nervus da quel temp).
Co ch'i sa collia
Emprenda quai l'emprim
Models colliads
- -았/었/였-Temp passà
-더- è in marcadur da passà retrospectiv, entant che -았/었- è il marcadur dal passà simpel. -더- agiunta la nuanza da l'observaziun directa da l'oratur, tge che -았/었- na fa betg.
Nivel 1 - -더니Jau observà, e lura
-더니 è ina combinaziun directa da -더- e la finiziun da colliaziun -니. El collia ina observaziun passada (la part -더-) cun in resultat u ina situaziun cuntrastanta suandanta.
Nivel 4 - -던Had been -ing
-던 è la furma da modificar substantivs da -더-. El vegn duvrà per descriver in substantiv basà sin in'acziun u stadi passà regurdà.
Nivel 3 - -더라고I saw/heard/felt that
-더라고(요) è ina da las furmas da finiziun da frasa las pli communas che duvran -더-. El vegn duvrà per declerar in fatg che l'oratur ha observà u experienzià persunalmain.
Nivel 4 - -았/었던Had been, used to
Entant che -던 descriva in'acziun/stadi passà cuntinuant u repetì, suttastritga -았/었던 in'acziun terminada en il passà che na capita betg pli. Ombradu èn modificaturs da substantivs retrospectivs construids sin il concept da sa regurdar dal passà.
Nivel 3
Emprenda suenter
Models che sa basan sin quest model.