-더

Waargenome, besef

Vlak 4Klink soos deo

-더 is 'n terugblikkende merker. Dit wys dat die spreker praat oor iets wat hulle persoonlik in die verlede gesien, gehoor of gevoel het.

Hoe dit werk

-더- is 'n voor-finale uitgang wat 'n laag betekenis by verlede tyd-stellings voeg. Die kernfunksie daarvan is om aan te dui dat die inligting wat gedeel word, gebaseer is op die spreker se direkte, persoonlike ervaring of waarneming. Dit dra 'n gevoel van herinnering of besef oor.

1. Direkte ervaring vs. eenvoudige verlede tyd
Terwyl die standaard verlede tyd bloot 'n feit stel, beklemtoon -더- dat die spreker dit waargeneem het.

Eenvoudige verlede tyd: 어제 날씨가 좋았어요. (Die weer was gister goed.) - 'n Neutrale stelling van 'n feit.
Met -더-: 어제 날씨가 좋더라. (Ek onthou die weer was gister goed.) - Impliseer dat die spreker daar was en hul persoonlike waarneming onthou.

2. Beperkings op die onderwerp
Die onderwerp van 'n -더- sin is gewoonlik nie die spreker (eerstepersoon 'ek') nie.

Derdepersoon (Hy/Sy/Hulle): Perfek. Die spreker neem iemand anders waar.
bv., 지수 씨가 노래를 정말 잘하더라. (Ek het gesien dat Jisu regtig goed sing.)
Twedepersoon (Jy): Ook algemeen, veral wanneer iets oor die luisteraar onthou word.
bv., 너 어제 정말 피곤해 보이더라. (Jy het gister regtig moeg gelyk, het ek opgemerk.)
Eerstepersoon (Ek): Dit is 'n spesiale geval. Dit word gebruik wanneer die spreker op hul eie verlede toestand of aksie reflekteer, dikwels met 'n gevoel van verrassing of nuwe besef. Dit is soos om jouself van 'n afstand af waar te neem.
bv., 내가 어제 그렇게 많이 먹었더라. (Ek besef nou dat ek gister so baie geëet het.)

3. Algemene kombinasies
-더- is 'n bousteen en word byna altyd met ander uitgange gekombineer:

-더라 / -더라고(요): 'n Stelling van 'n waargenome feit. Die mees algemene sinsvorm.
bv., 시험이 생각보다 어렵더라고요. (Ek het gevind dat die toets moeiliker was as wat ek gedink het.)
-던: 'n Selfstandige naamwoord-wysigende vorm. Beskryf 'n selfstandige naamwoord wat die spreker uit die verlede onthou.
bv., 제가 자주 가던 카페가 문을 닫았어요. (Die kafee waarheen ek gereeld gegaan het, het toegemaak.)
-더니: Verbind 'n waarneming uit die verlede met 'n daaropvolgende resultaat of kontras.
bv., 아침에는 날씨가 흐리더니 지금은 맑아졌네요. (Dit was vanoggend bewolk, maar nou het dit opgeklaar.)
-던가(요)?: Word gebruik om 'n vraag te vra oor iets in die verlede wat die spreker of luisteraar dalk onthou.
bv., 우리가 작년에 여기 왔던가요? (Het ons verlede jaar hierheen gekom? Ek probeer onthou.)

Voorbeelde (4)

어제 보니 민준 씨가 아주 열심히 공부하더라.
When I saw Minjun yesterday, he was studying very hard.
Woord vir woord: Yesterday when I saw, Minjun very diligently was studying.
Die spreker rapporteer hul direkte waarneming van Minjun se aksies deur -더라 te gebruik.
그 영화가 생각보다 재미있던데요.
That movie was more fun than I expected.
Woord vir woord: That movie than thought was fun.
Die spreker deel hul persoonlike ervaring en besef nadat hulle die fliek gekyk het. -던데요 is 'n algemene beleefde vorm om 'n waargenome herinnering uit te druk, dikwels wanneer 'n ander mening aangebied word.
제가 어렸을 때 살던 집이 아직도 그대로예요.
The house I lived in when I was young is still the same.
Woord vir woord: I when was young lived-in house still is as-is.
Hier word -던 gebruik om die selfstandige naamwoord 집 (huis) te wysig, wat 'n plek aandui waar die spreker onthou dat hulle in die verlede gewoon het.
아까는 배가 고프더니 지금은 괜찮아졌어요.
I was hungry a while ago, but now I'm okay.
Woord vir woord: A while ago stomach was hungry, but now became okay.
-더니 verbind die spreker se waargenome toestand uit die verlede (om honger te wees) met die huidige kontrasterende toestand (om oukei te wees).

Algemene foute

Gebruik -더- vir inligting van hoorsê.
Ander betekenis친구가 그 식당이 맛있더래요.
친구가 그 식당이 맛있대요.
-더- is streng vir die spreker se eie direkte ervaring. Om te rapporteer wat iemand anders gesê het, moet jy indirekte aanhalingvorms soos -대요 ( 'n sametrekking van -다고 해요) gebruik.
Gebruik -더- met 'n eerstepersoon-onderwerp vir 'n eenvoudige aksie in die verlede.
저는 어제 도서관에 가더라.
저는 어제 도서관에 갔어요.
Om 'n eenvoudige feit oor jou eie aksies in die verlede te stel, is die standaard verlede tyd -았/었어요 korrek. Om -더라 te gebruik klink onnatuurlik, asof jy jouself as 'n derdepersoon waarneem. Gebruik dit slegs vir 'n eerstepersoon-onderwerp wanneer jy 'n nuwe besef oor jou eie toestand of aksie in die verlede uitdruk (bv., 내가 그때 정말 긴장했더라 - Ek besef nou dat ek toe regtig senuweeagtig was).