때
When, during
Biror narsa 'qachon' sodir bo‘lishi haqida gapirish uchun '때'dan foydalaning. U otlardan yoki fe’l/sifat qo‘shilmalaridan keyin keladi.
Qanday ishlaydi
'때' — harakat yoki holat yuz beradigan vaqtni koʻrsatish uchun ishlatiladigan asosiy ot. U 'paytda', 'vaqtida' yoki '-ganda' deb tarjima qilinadi. U otlardan hamda feʼl/sifatli birikmalardan keyin ishlatilishi mumkin.
1. Otlar bilan:
'[Ot] paytida' maʼnosini bildirish uchun '때' soʻzini shunchaki otdan keyin qoʻying.
- 학생 + 때 → 학생 때 (talabalik paytimda)
- 점심 + 때 → 점심때 (tushlik vaqtida)
- 휴가 + 때 → 휴가 때 (taʼtil paytida)
2. Feʼllar va sifatlar bilan:
'때' soʻzini feʼl yoki sifat bilan ishlatish uchun, avvalo '때' otini aniqlash maqsadida uni otni aniqlovchi shaklga oʻzgartirishingiz kerak. Zamon muhim ahamiyatga ega.
A) Davomida yoki ayni oʻsha paytda (-ㄹ/을 때)
Bu shakl asosiy harakat '때' qismidagi harakat davomida yoki ayni oʻsha vaqtda sodir boʻlganda ishlatiladi. U kelasi zamon voqealari, umumiy haqiqatlar, odatiy harakatlar va davom etayotgan holatlarni ifodalaydi, shuningdek oʻtgan zamondagi voqealarda ham ishlaydi.
- Feʼl/sifat oʻzagi unli yoki ㄹ bilan tugasa: + -ㄹ 때 (masalan, 가다 → 갈 때, 살다 → 살 때)
- Feʼl/sifat oʻzagi undosh bilan tugasa (ㄹ dan tashqari): + -을 때 (masalan, 먹다 → 먹을 때, 좋다 → 좋을 때)
Misol: 한국에 갈 때 연락할게요. (Koreyaga borganimda siz bilan bogʻlanaman.)
Misol: 어제 집에 올 때 비가 왔어요. (Kecha uyga kelayotganimda yomgʻir yogʻdi.)
B) Tugallangandan soʻng (-았/었을 때)
Bu shakl '때' qismidagi harakat asosiy gapdagi harakat boshlanishidan oldin toʻliq yakunlanganda ishlatiladi.
- Feʼl/sifat oʻzagiga -았/었- qoʻshing, soʻngra -을 때 qoʻying.
- masalan, 가다 → 갔을 때, 먹다 → 먹었을 때
Misol: 한국에 갔을 때 김치를 많이 먹었어요. (Koreyaga borganimda koʻp kimchhi yeganman.)
Taqqoslang: 한국에 갈 때 친구를 만났어요. (Koreyaga ketayotgan yoʻlimda doʻstimni uchratdim.) 한국에 갔을 때 친구를 만났어요. (Koreyaga yetib borganimdan soʻng doʻstimni uchratdim.)
Misollar (5)
- 학생 때 공부를 열심히 했어요.
I studied hard when I was a student.
So‘zma-so‘z: O‘quvchi vaqti qattiq o‘qidim.
'때' to‘g‘ridan-to‘g‘ri '학생' (o‘quvchi) otidan keyin qo‘yilgan.
- 시간이 있을 때 전화해 주세요.
Please call me when you have time.
So‘zma-so‘z: Vaqt bor bo‘lganda iltimos qo‘ng‘iroq qiling.
있다 undosh bilan tugaydi, shuning uchun u 있을 때 ga aylanadi. Bu umumiy yoki kelasi vaziyatga ishora qiladi.
- 어렸을 때 키가 작았어요.
I was short when I was young.
So‘zma-so‘z: Yosh bo‘lgan vaqtimda bo‘yim past edi.
어리다 (yosh bo‘lmoq) o‘tgan zamon shakli 어렸을 때 ga o‘zgartirilib, o‘tmishdagi yakunlangan davr haqida gapirilmoqda.
- 날씨가 좋을 때 산책하는 것을 좋아해요.
I like to go for a walk when the weather is good.
So‘zma-so‘z: Ob-havo yaxshi bo‘lganda sayr qilishni yoqtiraman.
좋다 (yaxshi bo‘lmoq) sifati umumiy holatni tasvirlash uchun 좋을 때 ga aylanadi.
- 한국에 도착했을 때 바로 부모님께 전화했어요.
When I arrived in Korea, I called my parents right away.
So‘zma-so‘z: Koreyaga yetib kelganimda darhol ota-onamga qo‘ng‘iroq qildim.
Yetib kelish (도착하다) harakati yakunlangan, shuning uchun o‘tgan zamon shakli 도착했을 때 ishlatilgan.
Ko‘p uchraydigan xatolar
때 soʻzini toʻgʻridan-toʻgʻri feʼl oʻzagidan keyin qoʻyish.
한국에 가 때 연락할게요.한국에 갈 때 연락할게요.때 ot boʻlgani uchun, feʼl yoki sifat avval -ㄹ/을 yoki -았/었을 kabi otni aniqlovchi qoʻshimchani olishi kerak. 가 때 emas, 갈 때 deb ayting.
'에' o‘rniga aniq soat vaqtlari uchun '때'ni ishlatish.
저는 아침 8시 때 일어나요.저는 아침 8시에 일어나요.Soatdagi aniq vaqtlar, haftaning kunlari yoki sanalar uchun siz 에 vaqt zarrasidan foydalanishingiz kerak. '때' umumiyroq davrlar uchun yoki boshqa harakatga nisbatan (masalan, 'uyg‘onganimda') ishlatiladi.
Qanday bog‘lanadi
Avval buni o‘rganing
Bog‘liq qoliplar
- -(으)면Agar, Qachon
Ikkalasi ham 'qachon' degan ma’noni anglatishi mumkin, ammo -면 shartlar ('agar') yoki umumiy haqiqatlar/takrorlanuvchi voqealar ('har safar') uchun ishlatiladi, '때' esa harakat haqiqatda sodir bo‘ladigan aniq vaqtga ishora qiladi.
3-daraja - 동안During, while
'때' vaqtdagi nuqta yoki davrni belgilaydi, 동안 esa biror narsa sodir bo‘layotgan davomiylikni ta’kidlaydi. '수업 때' — 'dars vaqtida', lekin '수업하는 동안' — 'dars bo‘layotgan paytda'.
2-daraja - -는/ㄹFe'l otni o'zgartiruvchi
Bu otni o‘zgartiruvchi shakl bo‘lib, fe’l yoki sifatni '때' otiga bog‘lash uchun zarur bo‘lgan 'poydevor' grammatikadir. Siz harakat yoki holat bilan 'vaqt'ni (때) tasvirlash uchun ushbu shakldan foydalanishingiz kerak.
1-daraja - 전에Oldin
'때' 'qachon' degan ma’noni anglatadi, 전에 esa 'oldin' degan ma’noni anglatadi. Ikkalasi ham vaqt qo‘shilmalarini hosil qiladi, lekin asosiy gapga nisbatan turli vaqt munosabatlarini bildiradi.
1-daraja - 후에/뒤에Keyin, so‘ngra
'전에'ga o‘xshab, 후에/뒤에 'keyin' degan ma’noni anglatadi. U asosiy gapdagi harakat tobe gapdagi harakat yakunlangandan keyin sodir bo‘lishini belgilab, '때' bilan farq qiladi.
1-daraja