-더-
Marcatur Da L'observaziun Dal Passà
-더- è in marcatur retrospectiv che vegn inserì en in stem da verb u d'adjectiv. El signifitga che l'oratur sa regorda u raquinta insatge ch'el ha vis, udì u sentì persunalmain en il passà.
Co quai funcziuna
-더- è in infix pussant che agiuntescha ina stresa d'experientscha persunala a eveniments dal passà. El è impurtant per exprimer nuanzas da regurdientscha ed observaziun.
Funcziuns principalas:
1. Regurdientscha: El inditga che l'oratur sa regorda d'in eveniment, in stadi u in fatg dal passà da sia atgna memoria.
2. Experientscha directa: L'infurmaziun sto esser vegnida gudagnada tras ils atgns senns da l'oratur (vesair, udir, sentir). El na po betg vegnir duvrà per chaussas emprendidas da segunda maun (p.ex. d'in cudesch u d'ina autra persuna).
Combinaziuns communas:
-더- vegn darar duvrà sulet. El sa combina cun autras finiziuns per crear patratgs gramaticals specifics:
- -더라 / -더라고(요): Duvrà per constatar in fatg che ti has scuvert tras experientscha dal passà. Ex: 어제 영화가 재미있더라고요. (Jau hai scuvert che il film da gievgia era divertent.)
- -던: Ina furma che modifiescha substantivs, duvrada per acziuns u stadis ch'eran en curs, repetids u habituals en il passà. Ex: 제가 마시던 커피예요. (Quai è il caffè ch'jau beveva.)
- -았/었던: Ina furma che modifiescha substantivs per in eveniment dal passà che è cumplettamain terminà e betg pli en curs. Ex: 작년에 갔었던 식당. (Il restaurant nua ch'jau era ì l'onn passà.)
- -더니: Collia in eveniment dal passà observà (clausola 1) cun in resultat u in midament suandant (clausola 2). Ex: 그가 열심히 공부하더니 시험에 합격했어요. (Jau hai vis ch'el ha emprendì fitg, e silsuenter ha el passentà l'examen.)
- -던데(요): Dat infurmaziuns da fund basadas sin in'observaziun dal passà, savens per introducir in'idea, ina dumonda u ina proposta cuntrastanta. Ex: 날씨가 춥던데 옷을 따뜻하게 입으세요. (Jau hai observà ch'il veter è fraid, alura vestgescha ti per plaschair chaud.)
Limitaziun dal subject:
Generalmain na po il subject d'ina frasa che duvra -더- betg esser l'emprima persuna ('jau' u 'nus') cura che descrivan in'acziun specifica d'ina giada. Quai è perquai ch'i para strano d''observar' sasez cura che ti fas in'acziun.
- Incorrect: 어제 내가 숙제를 하더라. (I para sco sche ti avessas observà tasez far pensums d'ina perspectiva exteriura.)
- Correct: 어제 나는 숙제를 했어요.
Tuttina èsi acceptabel da duvrar in subject da l'emprima persuna cura che ti sa regordas d'in stadi intern, in sentiment u in'acziun habituala dal passà.
- Correct: 어렸을 때 내가 단것을 좋아했더라. (Jau ma regord ussa ch'jau amava chaussas dultscha cura ch'jau era pitschen.)
Questa distinziun suttastritga che -더- sa tracta fundamentalmain d'observaziun e regurdientscha.
Exempels (4)
- 어제 본 영화가 정말 재미있더라고요.
The movie I saw yesterday was really fun (I found out from watching it).
Pled per pled: Yesterday saw movie really fun-was-(I-recall).
Qua vegn -더라고요 duvrà per raquintar in'experientscha u ina scuverta persunala. L'oratur parta sia observaziun directa che il film era divertent.
- 이것은 제가 자주 가던 카페입니다.
This is the cafe I used to go to often.
Pled per pled: This is I often used-to-go cafe.
-던 modifies '카페' (caffè), inditgond in lieu ch'l'oratur ha visità repetidamain u habitualmain en il passà. Quai implica in sentiment da regurdientscha.
- 친구가 아침에는 괜찮아 보이더니 오후에는 아프다고 했어요.
My friend seemed fine in the morning, but then in the afternoon, she said she was sick.
Pled per pled: Friend in the morning fine seemed-(I-observed)-and-then in the afternoon sick said.
-더니 collia l'observaziun da l'oratur ('la collia pareva bain') cun in eveniment suandant e cuntrastant ('ella ha ditg ch'ella è malsauna').
- 민수 씨가 어제 정말 피곤해 보이던데요.
Minsu looked really tired yesterday (from what I saw).
Pled per pled: Minsu yesterday really tired looked-(I-observed).
-던데요 dat infurmaziuns da fund basadas sin l'observaziun da l'oratur. El po vegnir duvrà per entschair ina conversaziun u per exprimer preoccupaziun.
Sbagls frequents
Duvrar -더- per infurmaziuns emprendidas da segunda maun, betg da l'experientscha directa.
Autra significaziun책에서 읽었는데, 한국 역사는 재미있더라고요.책에서 읽었는데, 한국 역사는 재미있었어요.-더- pretenda in'experientscha directa e persunala. Perquai che ti has emprendì davart l'istorgia coreana d'in cudesch (infurmaziun da segunda maun) e betg vivend tras ella, è il temp passà simpel -았/었어요 pli approprià.
Duvrar -더- cun in subject da l'emprima persuna per in'acziun specifica d'ina giada.
어제 제가 집에 일찍 오더라.어제 저는 집에 일찍 왔어요.I n'è betg natural da duvrar -더- per descriver tasez cura che ti fas in'acziun sco 'turnar a chasa'. I para sco sche ti observassas tasez d'ina perspectiva exteriura. Duvra il temp passà simpel per tias atgnas acziuns.
Co ch'i sa collia
Emprenda quai l'emprim
Models colliads
- -았/었/였-Temp passà
Cuntrast: -았/었/였- è il marcatur dal temp passà standard che constatescha be in fatg dal passà. -더- sa referescha er al passà, ma agiuntescha specificamain la nuanza che l'oratur sa regorda d'insatge ch'el ha vis u experientà persunalmain.
Nivel 1 - -던Had been -ing
Applicaziun directa: -던 è ina furma che modifiescha substantivs, creada combinond l'infix retrospectiv -더- cun la finiziun da modificaziun dal substantiv -ㄴ. El vegn duvrà per descriver in substantiv basà sin in'acziun u in stadi habitual u en curs dal passà che l'oratur sa regorda.
Nivel 3 - -았/었던Had been, used to
Applicaziun directa: -았/었던 è in'autra furma che modifiescha substantivs che combina il marcatur dal temp passà -았/었/였- cun -더-. El modifiescha in substantiv basà sin in'experientscha dal passà che è cumplettamain terminada, en cuntrast cun la nuanza en curs da -던.
Nivel 3 - -더니Jau observà, e lura
Applicaziun directa: -더니 è ina finiziun da colliaziun che duvra -더- per colliar ina clausola davart l'observaziun directa da l'oratur cun ina segunda clausola che mussa in resultat u in midament. L'emprima clausola è la raschun observada, e la segunda è l'effect.
Nivel 4 - -더라고I saw/heard/felt that
Applicaziun directa: -더라고 è ina finiziun da frasa fitg communa che duvra -더- per raquintar in fatg u in sentiment che l'oratur ha scuvert tras experientscha directa. Quai è ina moda impurtanta per exprimer 'jau hai vis/scuvert che...'
Nivel 4 - -던데I Found That, I Remember That
Applicaziun directa: -던데 è ina finiziun da frasa che duvra -더- per dar infurmaziuns da fund basadas sin in'observaziun dal passà. El vegn savens duvrà per preparar il terren per ina dumonda, ina proposta u ina declaraziun cuntrastanta.
Nivel 4