-거든
If, when (casual)
-거든 — екі негізгі мағынада қолданылатын ауызекі сөйлеу тіліндегі жалғау: шартты мағынада («егер» немесе «қашан») немесе себеп пен қосымша ақпаратты түсіндіру үшін («өйткені» немесе «білесің бе...»).
Қалай жұмыс істейді
-거든 — корей тілінің ауызекі сөйлеуінде жиі қолданылатын әмбебап жұрнақ. Оның мағынасы сөйлемдегі орнына және одан кейін келетін сөйлем түріне байланысты өзгереді.
1. Шартты қолданыс (Егер/Қашан)
Бұл қолданыс екі сөйлемді байланыстырады, мұнда -거든 жалғанған бірінші сөйлем екіншісі үшін шарт болып табылады. Бұл -(으)면 жұрнағына қарағанда күштірек және нақтырақ шарт.
- Құрылымы: [Етістік/Сын есім түбірі] + -거든, [Бұйрық / Ұсыныс / Уәде]
- Негізгі тұсы: Екінші сөйлем жай ғана фактіні немесе әдетті баяндайтын сөйлем болмайды. Ол бұйрық, ұсыныс, жоспар немесе сөйлеушінің ниеті болуы керек.
- Мысалы: 도착하거든 전화해. (Жеткен кезде, маған қоңырау шал.) - Бұл бұйрық.
- Мысалы: 바쁘지 않거든 좀 도와줘. (Егер бос болсаң, маған сәл көмектесші.) - Бұл өтініш.
2. Себеп/Фон қолданысы (Өйткені/Білесің бе...)
Бұл қолданыс сөйлем соңында жаңа ғана айтылған немесе болып жатқан жағдайдың себебін түсіндіру үшін қолданылады. Бұл көбінесе «неге» деген сұраққа жауап ретінде айтылады.
- Құрылымы: [Жағдайды түсіндіретін сөйлем]. [Сөйлем соңы -거든].
- Негізгі тұсы: Сөйлеуші тыңдаушыға белгілі бір ақпаратты бөлісіп жатқандай реңк береді. Бұл өте еркін сөйлесу стилі.
- Мысалы: A: 왜 이렇게 기분이 좋아 보여요? (Неге көңіл-күйің өте жақсы көрінеді?)
B: 오늘 월급날이거든. (Бүгін жалақы алатын күн, білесің бе.)
Шалқы және формасы:
- Түбірдің соңғы әрпіне қарамастан тікелей жалғанады: 먹다 → 먹거든, 가다 → 가거든, 좋다 → 좋거든.
- Өткен шақ жұрнағымен -았/었- бірге қолданыла алады: 숙제를 다 했거든 놀러 가. (Үй тапсырмасын бітірген болсаң, ойнауға бар.)
- 이다 етістігіне 이거든/아니거든 болып жалғанады.
Мысалдар (5)
- 한국에 도착하거든 바로 전화해 주세요.
When you arrive in Korea, please call me right away.
Сөзбе-сөз: Кореяға жеткен кезде, маған бірден қоңырау шалыңыз.
Бұл -거든 жұрнағының шартты қолданысын көрсетеді. Шарт — 'Кореяға жету', одан кейін 'қоңырау шалу' деген бұйрық/өтініш келеді.
- A: 왜 이렇게 서둘러요?
B: 곧 기차가 출발하거든.
A: Why are you in such a hurry? B: Because the train is about to depart.
Сөзбе-сөз: A: Неге сонша асығып жатырсың? B: Өйткені пойыз жақында жүреді.
Бұл себеп/фон қолданысын көрсетеді. B асығу себебін түсіндіреді. -거든 жұрнағы 'себебі...' немесе 'білесің бе, пойыз жүрейін деп жатыр' деген мағына береді.
- 그 책을 다 읽었거든 저 좀 빌려주세요.
If/When you've finished reading that book, please lend it to me.
Сөзбе-сөз: Ол кітапты оқып бітірсең, маған бере тұршы.
Бұл мысалда өткен шақ жұрнағы -었- пен -거든 қолданылып, аяқталған әрекетке негізделген шарт қойылып тұр.
- 시간이 괜찮거든 우리 저녁이나 같이 먹자.
If you have time, let's have dinner or something together.
Сөзбе-сөз: Уақытың болса, бірге кешкі ас ішейік.
Мұнда -거든 сын есімге (괜찮다) жалғанып, одан кейін ұсыныс (-자) келіп тұр.
- A: 이 옷 정말 예쁘네요!
B: 어제 세일해서 샀거든.
A: These clothes are really pretty! B: (That's because) I bought them on sale yesterday.
Сөзбе-сөз: A: Бұл киімдер өте әдемі! B: Кеше жеңілдікпен сатып алғанмын.
B жаңа әдемі киімдерінің қайдан шыққаны туралы қосымша ақпарат беріп тұр. Бұл жағдайды түсіндірудің ауызекі жолы.
Жиі кездесетін қателер
Жалпы фактілер немесе ақиқаттар үшін -(으)면 орнына -거든 қолдану.
물이 100도가 되거든 끓어요.물이 100도가 되면 끓어요.-거든 нақты шарттар үшін қолданылады, әдетте одан кейін бұйрық немесе ұсыныс келеді. 'Су 100 градуста қайнайды' сияқты жалпы ғылыми фактілер үшін жалпы шартты -(으)면 қолдану керек.
Шартты -거든 жұрнағынан кейін бұйрық немесе ұсыныс емес, жай баяндау сөйлем қолдану.
퇴근하거든 차가 많이 막혔어요.퇴근하니까 차가 많이 막혔어요.Шартты -거든 бұйрық, ұсыныс немесе ниет білдіруді күтеді (мысалы, '퇴근하거든 전화해' - 'Жұмыстан шыққанда, қоңырау шал'). Одан кейін жай өткен шақтағы бақылау сөйлемін қолдануға болмайды. Себепті немесе тізбекті баяндау үшін -(으)니까 немесе -고 сәйкесірек болады.
Қалай байланысады
Алдымен мұны үйреніңіз
Байланысты үлгілер
- -(으)니까Со, because
Екеуі де себепті білдіре алады. -(으)니까 — стандартты себеп жалғауы. -거든-ның 'себеп' қолданысы ауызекі тілге жақын, сөйлем соңында тыңдаушы білмеуі мүмкін қосымша ақпаратты беру үшін қолданылады.
3-деңгей - -잖아알잖아, ... 맞지?
Екеуі де ақпарат беретін ауызекі сөйлем соңындағы жұрнақтар. -거든 себепті немесе жаңа ақпаратты енгізеді ('білесің бе...'). -잖아 сөйлеуші тыңдаушыға бұрыннан белгілі деп ойлайтын ақпаратты растайды ('...өзің білесің ғой').
3-деңгей - -자마자As soon as
Шартты -거든 'қашан' дегенді білдірсе де, -자마자 арнайы 'деген бойда' дегенді білдіреді және келесі әрекеттің жеделдігіне баса назар аударады. '도착하거든' — 'жеткен кезде (бір уақытта)', ал '도착하자마자' — 'жеткен бетте' дегенді білдіреді.
4-деңгей