-거든
If, When (Kaswal)
-거든 ay isang conversational connector na ginagamit sa dalawang pangunahing paraan: bilang kondisyonal ('kung' o 'kapag') o upang magbigay ng dahilan o background information ('dahil' o 'alam mo...').
Paano ito gumagana
-거든 ay isang versatile na pangwakas na pangunahing ginagamit sa pasalitang Korean. Ang kahulugan nito ay lubos na nakadepende sa posisyon nito at sa uri ng pangungusap na sumusunod.
1. Kondisyonal na Gamit (Kung/Kapag)
Ang gamit na ito ay nag-uugnay ng dalawang sugnay, kung saan ang unang sugnay na may -거든 ay nagtatakda ng kondisyon para sa pangalawa. Ito ay mas matibay at mas tiyak na kondisyon kaysa sa -(으)면.
- Istruktura: [Verb/Adjective Stem] + -거든, [Utos / Mungkahi / Pangako]
- Pangunahing Punto: Ang pangalawang sugnay ay halos hindi kailanman isang simpleng deklaratibong pahayag tungkol sa isang katotohanan o gawi. Dapat itong maging utos, mungkahi, panukala, o pahayag ng intensyon ng nagsasalita.
- Halimbawa: 도착하거든 전화해. (Kapag nakarating ka na, tawagan mo ako.) - Ito ay isang utos.
- Halimbawa: 바쁘지 않거든 좀 도와줘. (Kung hindi ka abala, tulungan mo naman ako nang kaunti.) - Ito ay isang pakiusap.
2. Gamit para sa Dahilan/Background (Dahil/Alam mo...)
Ang gamit na ito ay lumalabas sa dulo ng pangungusap upang magbigay ng konteksto o dahilan para sa kung ano ang kakatapos lang sabihin o kung ano ang nangyayari. Madalas itong ginagamit upang sagutin ang tanong na 'bakit', na binanggit man o hindi.
- Istruktura: [Pangungusap na nagpapaliwanag ng sitwasyon]. [Pangungusap na nagtatapos sa -거든].
- Pangunahing Punto: Nagdaragdag ito ng nuance na hinahayaan ng nagsasalita ang nakikinig na malaman ang ilang impormasyon. Napaka-conversational nito.
- Halimbawa: A: 왜 이렇게 기분이 좋아 보여요? (Bakit mukhang masaya ka?)
B: 오늘 월급날이거든. (Dahil araw ng suweldo ngayon, alam mo na.)
Panahunan at Anyo:
- Idinidikit ito nang direkta sa stem anuman ang huling patinig o katinig: 먹다 → 먹거든, 가다 → 가거든, 좋다 → 좋거든.
- Maaari itong gamitin kasama ang marker ng past tense na -았/었-: 숙제를 다 했거든 놀러 가. (Kung tapos mo na ang homework mo, maglaro ka na.)
- Idinidikit ito sa 이다 bilang 이거든/아니거든.
Mga halimbawa (5)
- 한국에 도착하거든 바로 전화해 주세요.
When you arrive in Korea, please call me right away.
Salita por salita: Sa Korea pagdating-kung agad tawagan mo ako.
Ipinapakita nito ang kondisyonal na gamit ng -거든. Ang kondisyon ay 'pagdating sa Korea', at sinusundan ito ng utos/pakiusap na 'tawagan mo ako'.
- A: 왜 이렇게 서둘러요?
B: 곧 기차가 출발하거든.
A: Why are you in such a hurry? B: Because the train is about to depart.
Salita por salita: A: Bakit nagmamadali ka nang ganyan? B: Dahil ang tren ay aalis na.
Ipinapakita nito ang gamit para sa dahilan/background. Ipinapaliwanag ni B ang dahilan ng pagmamadali. Ang -거든 sa dulo ay nagpapahiwatig ng "Ang dahilan ay..." o "Alam mo, aalis na ang tren."
- 그 책을 다 읽었거든 저 좀 빌려주세요.
If/When you've finished reading that book, please lend it to me.
Salita por salita: Ang librong iyon tapos nang basahin-kung, paki-pahiram sa akin.
Ang halimbawang ito ay gumagamit ng past tense marker na -었- kasama ang -거든 upang magtakda ng kondisyon batay sa isang natapos na kilos.
- 시간이 괜찮거든 우리 저녁이나 같이 먹자.
If you have time, let's have dinner or something together.
Salita por salita: Oras ay mayroon-kung, tayo hapunan o kung ano man nang magkasama.
Dito, ang -거든 ay idinikit sa isang pang-uri (괜찮다) at sinusundan ng isang mungkahi (-자).
- A: 이 옷 정말 예쁘네요!
B: 어제 세일해서 샀거든.
A: These clothes are really pretty! B: (That's because) I bought them on sale yesterday.
Salita por salita: A: Ang damit na ito ay napakaganda! B: (Dahil iyon) binili ko sila nang naka-sale kahapon.
Nagbibigay si B ng background information kung bakit mayroon silang mga bagong damit na maganda. Ito ay isang conversational na paraan upang ipaliwanag ang sitwasyon.
Mga karaniwang pagkakamali
Paggamit ng -거든 para sa mga pangkalahatang katotohanan o facts sa halip na -(으)면.
물이 100도가 되거든 끓어요.물이 100도가 되면 끓어요.-거든 ay ginagamit para sa mga tiyak na kondisyon, na karaniwang sinusundan ng utos o mungkahi. Para sa mga pangkalahatan at siyentipikong katotohanan tulad ng 'kumukulo ang tubig sa 100 degrees', dapat mong gamitin ang pangkalahatang kondisyonal na -(으)면.
Pagsunod sa kondisyonal na -거든 ng isang simpleng deskriptibong pahayag sa halip na utos o mungkahi.
퇴근하거든 차가 많이 막혔어요.퇴근하니까 차가 많이 막혔어요.Ang kondisyonal na -거든 ay nagtatakda ng inaasahan para sa isang utos, mungkahi, o kalooban (halimbawa, '퇴근하거든 전화해' - 'Kapag nakauwi ka na, tawagan mo ako'). Hindi ito maaaring sundan ng isang simpleng obserbasyon sa past tense. Upang magpahayag ng dahilan o pagkakasunod-sunod, mas angkop ang -(으)니까 o -고.
Paano ito nagkakaugnay
Aralin muna ito
Mga kaugnay na pattern
- -(으)니까Kaya, Dahil
Parehong maaaring magpahayag ng dahilan. Ang -(으)니까 ay isang standard na connector para sa dahilan. Ang gamit ng -거든 para sa 'dahilan' ay mas conversational, ginagamit sa dulo ng pangungusap upang magbigay ng background information na maaaring hindi alam ng nakikinig.
Antas 3 - -잖아Alam mo naman, 'di ba?
Parehong mga conversational na pangwakas na pangungusap na nagbibigay ng impormasyon. Ang -거든 ay nagpapakilala ng dahilan o bagong impormasyon ('Alam mo...'). Ang -잖아 ay nagkukumpirma ng impormasyon na sa tingin ng nagsasalita ay alam na ng nakikinig ('...alam mo naman').
Antas 3 - -자마자As Soon As
Bagama't ang kondisyonal na -거든 ay maaaring mangahulugang 'kapag', ang -자마자 ay partikular na nangangahulugang 'pagka-' at binibigyang-diin ang pagiging agaran ng susunod na kilos. Ang '도착하거든' ay nangangahulugang 'kapag nakarating ka (sa isang punto)', habang ang '도착하자마자' ay nangangahulugang 'sa mismong sandali ng iyong pagdating'.
Antas 4