-(으)시-
Eerbetoonmerker
-시- is ’n spesiale merker wat in werkwoorde en byvoeglike naamwoorde ingevoeg word om respek of eer te toon teenoor die persoon wat die aksie uitvoer (die onderwerp van die sin).
Hoe dit werk
In Koreaans is dit ’n deurslaggewende deel van die taal om respek te toon. Die invoegsel -시- is die primêre manier om ’n werkwoord of byvoeglike naamwoord eerbiedig te maak. Dit eer spesifiek die onderwerp van die sin, nie noodwendig die persoon met wie jy praat nie.
Vervoegingsreëls:
1. Stam eindig op ’n vokaal: Voeg -시- by
- 가다 (om te gaan) → 가 + 시 → 가시-
- 오다 (om te kom) → 오 + 시 → 오시-
2. Stam eindig op ’n konsonant: Voeg -으시- by
- 읽다 (om te lees) → 읽 + 으시 → 읽으시-
- 앉다 (om te sit) → 앉 + 으시 → 앉으시-
3. Stam eindig op ㄹ: Die ㄹ word weggelaat en -시- word bygevoeg.
- 만들다 (om te maak) → 만드 + 시 → 만드시-
- 살다 (om te lewe) → 사 + 시 → 사시-
Hierdie eerbiedige stam kombineer dan met verskeie sinuitgange. Die mees algemene kombinasie is met die beleefde -요-uitgang, wat die bekende -세요/-으세요-vorm skep.
Voorbeelde met verskillende uitgange:
- Teenwoordige tyd (beleefd): 가시다 + -어요 → 가세요 (Hy/Sy gaan.)
- Teenwoordige tyd (formeel): 읽으시다 + -ㅂ니다 → 읽으십니다 (Hy/Sy lees.)
- Verlede tyd: 오시다 + -았어요 → 오셨어요 (Hy/Sy het gekom.)
Dit is belangrik om eerbetoon konsekwent te gebruik. Wanneer jy -시- gebruik, moet jy ook die eerbiedige onderwerpdeeltjie -께서 in plaas van -이/가 gebruik, en die deeltjie -께 in plaas van -에게/한테.
Sommige werkwoorde het spesiale eerbiedige eweknieë wat gebruik word in plaas daarvan om -시- by te voeg. Byvoorbeeld:
- 먹다 (om te eet) → 드시다 / 잡수시다
- 자다 (om te slaap) → 주무시다
- 있다 (om te wees/hê) → 계시다
Voorbeelde (5)
- 선생님께서 교실에 가세요.
The teacher is going to the classroom.
Woord vir woord: Teacher (hon.) classroom-to go (hon.).
가다 (vokaalstam) + -시- + -어요 word 가세요 om respek vir die onderwyser te toon.
- 할아버지께서 신문을 읽으십니다.
Grandfather reads the newspaper.
Woord vir woord: Grandfather (hon.) newspaper-object read (hon./formal).
읽다 (konsonantstam) + -으시- + -ㅂ니다 word 읽으십니다 om die oupa in ’n formele konteks te eer.
- 사장님은 어제 출장을 가셨어요.
The CEO went on a business trip yesterday.
Woord vir woord: CEO-topic yesterday business trip-object went (hon.).
Die verlede tyd word gevorm deur -았/었- by die eerbiedige stam te voeg: 가시- + -었어요 → 가셨어요.
- 어머니께서 맛있는 케이크를 만드셨어요.
Mother made a delicious cake.
Woord vir woord: Mother (hon.) delicious cake-object made (hon.).
Vir werkwoorde wat op ㄹ eindig soos 만들다, word die ㄹ weggelaat voordat -시- bygevoeg word: 만들다 → 만드시- → 만드셨어요.
- 부모님은 항상 바쁘세요.
My parents are always busy.
Woord vir woord: Parents-topic always are busy (hon.).
-시- kan ook aan byvoeglike naamwoorde soos 바쁘다 (om besig te wees) geheg word om respek vir die onderwerp (ouers) te toon.
Algemene foute
Om -시- te gebruik om na jouself te verwys.
제가 내일 회사에 가십니다.제가 내일 회사에 갑니다.Die eerbetoonmerker -시- word gebruik om ander te verhoog, nooit jouself nie. Om dit te gebruik om oor jou eie aksies te praat is verkeerd en kan arrogant klink.
Om onderwerp-eerbetoon (-시-) met luisteraarsbeleefdheid (-요) te verwar.
Ander betekenis내 친구가 지금 책을 읽으세요.내 친구가 지금 책을 읽어요.-시- eer die onderwerp van die werkwoord (die persoon wat die aksie uitvoer). As die onderwerp jou vriend (’n gelyke) is, moet jy nie -시- gebruik nie, selfs al praat jy beleefd met iemand anders (soos ’n onderwyser) deur die -요-uitgang te gebruik.
Hoe dit verband hou
Leer eers hierdie een
Verwante patrone
- -(으)세요Asseblief
-세요/-으세요 is die mees algemene daaglikse gebruik van -시-, gevorm deur die -시--invoegsel met die beleefde -아/어요-uitgang te kombineer. Om -시- te verstaan is die sleutel om te weet waarom -세요 gebruik word.
Vlak 1 - 께서Onderwerpmerker (erevorm)
께서 is die eerbiedige onderwerpdeeltjie wat 이/가 vervang. Dit word byna altyd saam met ’n werkwoord wat op -시- eindig gebruik om respek vir die onderwerp te toon.
Vlak 3 - 께Aan (Eerbetuigend)
Net soos 께서, is 께 die eerbiedige deeltjie wat 에게/한테 (aan/vir ’n persoon) vervang. Dit word gebruik wanneer die persoon aan wie iets gegee word of met wie gepraat word, geëer word, dikwels in ’n sin wat ook -시- gebruik.
Vlak 3 - -ㅂ/습니다Formele beleefde uitgang
Dit is die formele beleefde sinuitgang. Dit kombineer dikwels met -시- om die formele eerbiedige vorme -십니다/-으십니다 te skep, wat in baie formele situasies soos nuusuitsendings of aanbiedings gebruik word.
Vlak 1