-거든
As, wanneer (formeel)
-거든 is ’n gespreksverbindingswoord wat op twee hoofmaniere gebruik word: as ’n voorwaardelike ('as' of 'wanneer') of om ’n rede of agtergrondinligting te verskaf ('omdat' of 'jy sien...').
Hoe dit werk
-거든 is ’n veelsydige uitgang wat hoofsaaklik in gesproke Koreaans gebruik word. Die betekenis daarvan hang grootliks af van die posisie en die tipe sin wat volg.
1. Voorwaardelike gebruik (As/Wanneer)
Hierdie gebruik verbind twee klousules, waar die eerste klousule met -거든 ’n voorwaarde vir die tweede stel. Dit is ’n sterker, meer seker voorwaarde as -(으)면.
- Struktuur: [Werkwoord/Byvoeglike naamwoordstam] + -거든, [Opdrag / Voorstel / Belofte]
- Sleutelpunt: Die tweede klousule is byna nooit ’n eenvoudige verklarende stelling oor ’n feit of gewoonte nie. Dit moet ’n opdrag, voorstel, voorstel of ’n stelling van die spreker se voorneme wees.
- Voorbeeld: 도착하거든 전화해. (Wanneer jy aankom, bel my.) - Dit is ’n opdrag.
- Voorbeeld: 바쁘지 않거든 좀 도와줘. (As jy nie besig is nie, help my asseblief ’n bietjie.) - Dit is ’n versoek.
2. Rede/Agtergrondgebruik (Omdat/Jy sien...)
Hierdie gebruik verskyn aan die einde van ’n sin om konteks of ’n rede te verskaf vir wat pas gesê is of wat besig is om te gebeur. Dit word dikwels gebruik om ’n 'waarom'-vraag te beantwoord, hetsy gestel of geïmpliseer.
- Struktuur: [Sin wat ’n situasie verduidelik]. [Sin wat eindig in -거든].
- Sleutelpunt: Dit voeg ’n nuanse by dat die spreker die luisteraar inlig oor sekere inligting. Dit is baie informeel.
- Voorbeeld: A: 왜 이렇게 기분이 좋아 보여요? (Waarom lyk jy so gelukkig?)
B: 오늘 월급날이거든. (Dit is omdat vandag betaaldag is, jy sien.)
Tyd en vorm:
- Dit hecht direk aan die stam ongeag ’n finale vokaal of konsonant: 먹다 → 먹거든, 가다 → 가거든, 좋다 → 좋거든.
- Dit kan gebruik word met die verlede tyd-merker -았/었-: 숙제를 다 했거든 놀러 가. (As jy jou huiswerk klaar gemaak het, gaan speel.)
- Dit hecht aan 이다 as 이거든/아니거든.
Voorbeelde (5)
- 한국에 도착하거든 바로 전화해 주세요.
When you arrive in Korea, please call me right away.
Woord vir woord: Na Korea aankom-as dadelik bel asseblief.
Dit toon die voorwaardelike gebruik van -거든. Die voorwaarde is 'aankoms in Korea', en dit word gevolg deur ’n opdrag/versoek 'bel my asseblief'.
- A: 왜 이렇게 서둘러요?
B: 곧 기차가 출발하거든.
A: Why are you in such a hurry? B: Because the train is about to depart.
Woord vir woord: A: Waarom so haastig? B: Binnekort trein vertrek-omdat.
Dit toon die rede/agtergrondgebruik. B verduidelik die rede vir die haas. Die -거든-uitgang impliseer "Die rede is..." of "Jy sien, die trein vertrek."
- 그 책을 다 읽었거든 저 좀 빌려주세요.
If/When you've finished reading that book, please lend it to me.
Woord vir woord: Daardie boek alles gelees-as ek ’n bietjie asseblief leen.
Hierdie voorbeeld gebruik die verlede tyd-merker -었- met -거든 om ’n voorwaarde te stel gebaseer op ’n voltooide aksie.
- 시간이 괜찮거든 우리 저녁이나 같이 먹자.
If you have time, let's have dinner or something together.
Woord vir woord: Tyd is oukei-as ons aandete of iets saam laat ons eet.
Hier is -거든 aan ’n byvoeglike naamwoord (괜찮다) geheg en word gevolg deur ’n voorstel (-자).
- A: 이 옷 정말 예쁘네요!
B: 어제 세일해서 샀거든.
A: These clothes are really pretty! B: (That's because) I bought them on sale yesterday.
Woord vir woord: A: Hierdie klere regtig mooi! B: Gister uitverkoping-so gekoop-omdat.
B verskaf die agtergrondinligting vir waarom hulle hierdie nuwe, mooi klere het. Dit is ’n gespreksmanier om die situasie te verduidelik.
Algemene foute
Gebruik -거든 vir algemene waarhede of feite in plaas van -(으)면.
물이 100도가 되거든 끓어요.물이 100도가 되면 끓어요.-거든 word gebruik vir spesifieke voorwaardes, gewoonlik gevolg deur ’n opdrag of voorstel. Vir algemene, wetenskaplike feite soos 'water kook by 100 grade', moet jy die algemene voorwaardelike -(으)면 gebruik.
Volg die voorwaardelike -거든 met ’n eenvoudige beskrywende stelling in plaas van ’n opdrag of voorstel.
퇴근하거든 차가 많이 막혔어요.퇴근하니까 차가 많이 막혔어요.Die voorwaardelike -거든 skep ’n verwagting vir ’n opdrag, voorstel of wil (bv. '퇴근하거든 전화해' - 'Wanneer jy van die werk af kom, bel my'). Dit kan nie gevolg word deur ’n eenvoudige verlede tyd-waarneming nie. Om ’n rede of volgorde te stel, sou -(으)니까 of -고 meer gepas wees.
Hoe dit verband hou
Leer eers hierdie een
Verwante patrone
- -(으)니까So, because
Albei kan ’n rede uitdruk. -(으)니까 is ’n standaard rede-verbindingswoord. Die 'rede'-gebruik van -거든 is meer informeel en word aan die einde van ’n sin gebruik om agtergrondinligting te verskaf wat die luisteraar dalk nie weet nie.
Vlak 3 - -잖아Jy weet mos, ... of hoe?
Albei is informele sin-uitgange wat inligting verskaf. -거든 stel ’n rede of nuwe inligting bekend ('Jy sien...'). -잖아 bevestig inligting wat die spreker dink die luisteraar reeds weet ('...jy weet').
Vlak 3 - -자마자Sodra as
Terwyl voorwaardelike -거든 'wanneer' kan beteken, beteken -자마자 spesifiek 'sodra' en beklemtoon die onmiddellikheid van die volgende aksie. '도착하거든' beteken 'wanneer jy aankom (op ’n stadium)', terwyl '도착하자마자' beteken 'die oomblik wat jy aankom'.
Vlak 4