-ㄴ지/는지
Whether, if
-ㄴ지/는지 — bu savol yoki noaniqlikni gap tarkibiga kirituvchi qo‘shimcha bo‘lib, ingliz tilidagi 'whether' yoki 'if' kabi ishlatiladi.
Qanday ishlaydi
-ㄴ지/는지 — bu noaniqlik yoki savolni kattaroq gap tarkibiga kiritish uchun ishlatiladigan bog‘lovchi qo‘shimcha. Kiritilgan bo‘lak bilish, o‘ylash, so‘rash yoki idrok etish bilan bog‘liq fe’llarning to‘ldiruvchisi vazifasini bajaradi.
Qo‘shilish qoidalari:
Qo‘shilish predikat turiga va zamonga bog‘liq.
1. Fe’llar (Hozirgi zamon):
- Fe’l o‘zagiga unli yoki undosh bilan tugashidan qat’i nazar, -는지 qo‘shiladi.
- 가다 (bormoq) → 가는지
- 먹다 (yemoq) → 먹는지
2. Sifatlar (Hozirgi zamon):
- Unli bilan tugaydigan o‘zaklarga -ㄴ지 qo‘shiladi.
- 예쁘다 (chiroyli bo‘lmoq) → 예쁜지
- Undosh bilan tugaydigan o‘zaklarga -은지 qo‘shiladi.
- 작다 (kichik bo‘lmoq) → 작은지
- Istisno: -있다 yoki -없다 bilan tugaydigan sifatlarga -는지 qo‘shiladi.
- 맛있다 (mazali bo‘lmoq) → 맛있는지
- 재미없다 (qiziq bo‘lmaslik) → 재미없는지
3. Otlar (이다/아니다):
- Otga -인지 qo‘shiladi.
- 학생이다 (talaba bo‘lmoq) → 학생인지
- 의사이다 (shifokor bo‘lmoq) → 의사인지
4. O‘tgan zamon (-았/었-):
- Har qanday fe’l yoki sifat o‘zagiga -았/었는지 qo‘shiladi.
- 했다 (qildi) → 했는지
- 예뻤다 (chiroyli edi) → 예뻤는지
5. Kelasi zamon/Taxmin (-겠- / -ㄹ 것):
- Kelasi zamondagi noaniqlik uchun -ㄹ지 qolipi ko‘proq ishlatiladi.
Bu qolip ko‘pincha 누구 (kim), 뭐 (nima), 어디 (qayerda), 언제 (qachon), 왜 (nega) va 어떻게 (qanday) kabi so‘roq so‘zlari bilan ishlatiladi. So‘roq so‘zi kiritilgan bo‘lak ichida keladi.
Muhim eslatma: -는지 (bo‘sh joysiz) va -ㄴ 지 (bo‘sh joy bilan) ni adashtirmang. -ㄴ 지 'dan beri' degan ma’noni anglatadi va harakatdan keyin o‘tgan vaqtni bildiradi.
Misollar (5)
- 그 사람이 언제 오는지 알아요?
Do you know when that person is coming?
So‘zma-so‘z: That person when comes do you know?
'언제 와요?' (Qachon kelishadi?) savoli 오다 fe’li bilan -는지 yordamida kattaroq gapga kiritilgan.
- 이 음식이 맛있는지 잘 모르겠어요.
I'm not sure if this food is delicious.
So‘zma-so‘z: This food is delicious I don't know well.
맛있다 sifati -있다 bilan tugaydi, shuning uchun u -는지 bilan qo‘shilib, ta’mi haqidagi noaniqlikni ifodalash uchun 맛있는지 bo‘ladi.
- 저 분이 학생인지 선생님인지 헷갈려요.
I'm confused whether that person is a student or a teacher.
So‘zma-so‘z: That person student is teacher is I'm confused.
학생 oti noaniqlik bo‘lagini yaratish uchun -인지 bilan birga kelgan.
- 어제 누가 전화했는지 기억이 안 나요.
I don't remember who called yesterday.
So‘zma-so‘z: Yesterday who called I don't remember.
O‘tgan zamon fe’li 전화했다 o‘tgan voqeani gapga kiritish uchun 전화했는지 shakliga o‘tadi.
- 시험이 얼마나 어려운지 궁금해요.
I'm curious how difficult the exam is.
So‘zma-so‘z: The exam how difficult I'm curious.
어렵다 sifati 얼마나 (qanchalik) so‘roq so‘zi bilan birga 어려운지 shakliga o‘tadi.
Ko‘p uchraydigan xatolar
-는지 (noaniqlik) va -ㄴ 지 (dan beri) ni adashtirish.
한국에 온지 1년 됐어요.한국에 온 지 1년 됐어요.Harakatdan 'beri' o‘tgan vaqt haqida gapirganda, fe’l va 지 o‘rtasida bo‘sh joy qoldirishingiz kerak. '온지' (noto‘g‘ri) 'keldimmi yoki yo‘qmi' degan ma’noni anglatadi. '온 지' (to‘g‘ri) esa 'kelganimdan beri' deganidir.
Sifatlar uchun noto‘g‘ri qo‘shimchani ishlatish.
날씨가 좋는지 모르겠어요.날씨가 좋은지 모르겠어요.Sifatlar -는지 emas, balki -(으)ㄴ지 ni oladi. 좋다 o‘zagi undosh bilan tugaydi, shuning uchun u 좋은지 bo‘ladi.
-는지 oldidan -요 kabi hurmat shaklini ishlatish.
친구가 어디에 가요는지 몰라요.친구가 어디에 가는지 몰라요.-ㄴ지/는지 oldidagi bo‘lak -아/어요 yoki -ㅂ/습니다 kabi qo‘shilgan gap yakunlari bilan emas, balki oddiy fe’l/sifat o‘zagi bilan tugashi kerak.
Qanday bog‘lanadi
Avval buni o‘rganing
Bog‘liq qoliplar
- -ㄴ/는/ㄹ지 알다/모르다(Bilmaslik) -mi/-mi yoki
Bu -ㄴ지/는지 ishlatiladigan eng keng tarqalgan tuzilma. U to‘g‘ridan-to‘g‘ri '...mi yoki yo‘qmi bilmoq/bilmaslik' deb tarjima qilinadi.
4-daraja - -(으)ㄹ지-mi, Yo'qmi
Bu -ㄴ지/는지 ning kelasi zamon shakli bo‘lib, kelasi zamon harakatlari yoki holatlari haqidagi noaniqlikni ifodalash uchun ishlatiladi. Masalan, '내일 비가 올지 모르겠어요' (Ertaga yomg‘ir yog‘adimi yoki yo‘qmi, bilmayman).
3-daraja - -(으)ㄴ 지Qancha Vaqt O'tgani, -mi Yo'qligi
Bu qolip, bo‘sh joy bilan, 'biror narsa qilgandan beri' degan ma’noni anglatadi va o‘tgan vaqtni bildiradi. Chalkashmaslik uchun uni -ㄴ지 (bo‘sh joysiz) dan farqlash juda muhim.
3-daraja - -ㄴ가/나Qiziq, shundaymi?
Bu gap oxirida hayron qolish yoki muloyim savol berish uchun ishlatiladigan yana bir qo‘shimcha. U -ㄴ지/는지 bilan noaniqlik nuansini bo‘lishadi. Masalan, '지금 비가 오나?' (Hozir yomg‘ir yog‘yaptimikan?).
3-daraja