-았/었더니
Toe ek dit gedoen het, na ek dit gedoen het
-았/었더니 verbind 'n vorige aksie wat deur die spreker gedoen is met 'n resultaat of ontdekking. Dit beteken 'Ek het X gedoen, en toe het ek Y gevind/besef' of 'Omdat ek X gedoen het, het Y gebeur'.
Hoe dit werk
-았/었더니 is 'n verbindende uitgang wat aan 'n werkwoordstam hecht om 'n vorige aksie wat deur die spreker uitgevoer is, te skakel met 'n daaropvolgende ontdekking of resultaat. Die eerste klousule is altyd in die verlede tyd, en die onderwerp moet die spreker ('ek' of 'ons') wees.
Dit het twee primêre funksies:
1. Ontdekking of nuwe situasie
Die spreker voer 'n aksie uit en ontdek of ervaar as gevolg daarvan 'n nuwe feit of situasie. Die onderwerp van die eerste klousule is die spreker, maar die onderwerp van die tweede klousule kan anders wees.
- 오랜만에 고향에 갔더니 많은 것이 변해 있었어요. (Ek het na 'n lang tyd my tuisdorp besoek en gevind dat baie dinge verander het.)
- 창문을 열었더니 시원한 바람이 들어왔어요. (Ek het die venster oopgemaak, en 'n koel briesie het ingekom.)
2. Oorsaak en gevolg
Die spreker se vorige aksie is die direkte oorsaak van die resultaat wat in die tweede klousule beskryf word. In hierdie geval is die onderwerp van beide klousules gewoonlik die spreker.
- 어제 늦게 잤더니 오늘 너무 피곤해요. (Omdat ek gister laat gaan slaap het, is ek vandag baie moeg.)
- 매일 운동했더니 건강이 좋아졌어요. (Ek het elke dag geoefen, en as gevolg daarvan het my gesondheid verbeter.)
Vervoeging:
Dit word gevorm deur -았/었- by die werkwoordstam te voeg, gevolg deur -더니.
- Werkwoordstam wat eindig op ㅏ of ㅗ + -았더니 (bv., 가다 → 갔더니, 보다 → 봤더니)
- Werkwoordstam wat op ander vokale eindig + -었더니 (bv., 먹다 → 먹었더니, 열다 → 열었더니)
- 하다-werkwoorde → 했더니 (bv., 공부하다 → 공부했더니)
Belangrike onderskeid: -았/었더니 vs. -더니
Dit is 'n kritieke punt. -았/었더니 word slegs vir die spreker se aksies (eerstepersoon) gebruik. In teenstelling hiermee word -더니 gebruik wanneer die spreker 'n aksie of toestand van iemand of iets anders (derdepersoon) waarneem.
- Ek het hard gestudeer, en toe het ek geslaag. → 제가 열심히 공부했더니 합격했어요. (Korrek)
- My vriend het hard gestudeer, en toe het hy geslaag. → 친구가 열심히 공부하더니 합격했어요. (Korrek, met gebruik van -더니)
Voorbeelde (4)
- 어제 운동을 열심히 했더니 오늘 몸이 아파요.
I exercised hard yesterday, so my body aches today.
Woord vir woord: Yesterday exercise diligently did, so today body is sore.
Dit toon 'n direkte oorsaak-en-gevolg-verhouding. Die spreker se aksie (oefen) het die resultaat (lyfseer) veroorsaak.
- 오랜만에 친구에게 전화했더니 번호가 바뀌었어요.
I called my friend for the first time in a while and found out their number had changed.
Woord vir woord: After a long time to a friend called, so number had changed.
Dit toon 'n ontdekking. Die spreker se aksie (bel) het gelei tot die ontdekking van 'n nuwe feit (die nommer het verander).
- 백화점에 갔더니 세일을 하고 있었어요.
I went to the department store and discovered they were having a sale.
Woord vir woord: To the department store went, so a sale was happening.
Dit toon 'n ontdekking. Die spreker se aksie (winkel toe gaan) het gelei tot die ontdekking van 'n nuwe situasie ('n uitverkoping was aan die gang).
- 커피를 너무 많이 마셨더니 잠이 안 와요.
I drank too much coffee, so now I can't sleep.
Woord vir woord: Coffee too much drank, so sleep doesn't come.
Dit toon 'n direkte oorsaak-en-gevolg-verhouding. Die spreker se aksie (koffie drink) het die resultaat (nie kan slaap nie) veroorsaak.
Algemene foute
Om -았/었더니 te gebruik wanneer die onderwerp van die eerste aksie nie die spreker is nie.
Ander betekenis동생이 밥을 많이 먹었더니 배탈이 났어요.동생이 밥을 많이 먹더니 배탈이 났어요.-았/었더니 word slegs gebruik wanneer die spreker ('ek') die eerste aksie uitvoer. Vir die waarneming van 'n aksie wat deur iemand anders (soos 'my broer') gedoen is en die resultaat daarvan, moet jy eerder -더니 gebruik.
Om -았/었더니 saam met byvoeglike naamwoorde in die eerste klousule te gebruik.
어제 날씨가 좋았더니 기분도 좋아요.어제 날씨가 좋아서 기분이 좋았어요.Die eerste klousule moet 'n aksie beskryf wat deur die spreker uitgevoer is, dus moet dit 'n werkwoord wees. '날씨가 좋다' (die weer is goed) is 'n beskrywing van 'n toestand, nie 'n aksie nie. Om 'n eenvoudige rede soos hierdie uit te druk, is 'n ander patroon soos -아/어서 meer natuurlik.
Hoe dit verband hou
Leer eers hierdie een
Verwante patrone
- -아/어서Because of, therefore
Albei kan oorsaak en gevolg toon. -아/어서 is 'n algemene oorsaaklike verbinder. -았/었더니 is meer spesifiek en beklemtoon dat die resultaat 'n direkte gevolg of ontdekking uit die spreker se persoonlike ervaring of aksie was.
Vlak 2 - -(으)니까So, because
Albei kan 'n rede uitdruk. -니까 verskaf dikwels 'n rede om 'n daaropvolgende opdrag of voorstel te regverdig. -았/었더니 fokus meer op die tydelike volgorde en die ontdekking/resultaat wat op die spreker se aksie gevolg het, eerder as om net 'n rede te gee.
Vlak 3 - -다가 보니까Nadat jy dit 'n ruk lank gedoen het
Soortgelyk in die sin dat dit 'n ontdekking na 'n aksie behels. -다가 보니까 impliseer dat die ontdekking gemaak is nadat 'n aksie vir 'n rukkie voortgesit is, terwyl -았/었더니 bloot 'n voltooide vorige aksie aan 'n daaropvolgende ontdekking of resultaat verbind.
Vlak 4