-(으)ㄹ 수 있다 / -(으)ㄹ 줄 알다
Shprehjet e aftësisë
-ㄹ 수 있다 do të thotë 'mund' (aftësi ose mundësi).
-ㄹ 줄 알다 do të thotë 'di si të' (një aftësi e mësuar).
Si funksionon
Kuptimi i ndryshimit të hollë midis këtyre dy modeleve është çelësi për të folur më natyrshëm në gjuhën koreane.
1. -ㄹ 수 있다/없다: Aftësia dhe mundësia e përgjithshme
Kjo është mënyra më e zakonshme për të thënë 'mund' ose 'nuk mund'. Ajo bashkëngjitet me rrënjët e foljeve.
- Rrënja e foljes që mbaron me zanore + -ㄹ 수 있다/없다 (p.sh., 가다 → 갈 수 있다)
- Rrënja e foljes që mbaron me bashkëtingëllore + -을 수 있다/없다 (p.sh., 먹다 → 먹을 수 있다)
Përdoret në dy kontekste kryesore:
A) Aftësia e përgjithshme: Kapaciteti i natyrshëm ose fizik për të bërë diçka.
저는 100미터를 뛸 수 있어요. (Unë mund të vrapoj 100 metra.)
B) Mundësia ose leja: Nëse një situatë lejon një veprim.
지금 회의 중이라서 전화를 받을 수 없어요. (Jam në mbledhje tani, kështu që nuk mund ta marr telefonatën.)
여기서 쉬어도 돼요? → 네, 쉴 수 있어요. (A mund të pushoj këtu? → Po, mund të pushosh.)
2. -ㄹ 줄 알다/모르다: Aftësi e mësuar ose njohuri për një fakt
Ky model është më kompleks pasi ka dy kuptime të dallueshme. Ai gjithashtu bashkëngjitet me rrënjët e foljeve me të njëjtat rregulla si më sipër.
- Rrënja e foljes që mbaron me zanore + -ㄹ 줄 알다/모르다 (p.sh., 운전하다 → 운전할 줄 알다)
- Rrënja e foljes që mbaron me bashkëtingëllore + -을 줄 알다/모르다 (p.sh., 만들다 → 만들 줄 알다)
A) Aftësi e mësuar: 'Të dish si të bësh diçka'. Ky është kuptimi që krahasohet më shpesh me -ㄹ 수 있다.
저는 한국 요리를 만들 줄 알아요. (Unë di si të gatuaj ushqim korean.)
B) Njohuri për një fakt: 'Të dish/të jesh i vetëdijshëm se diçka do të ndodhë'. Ky përdorim ka të bëjë me dijeninë për një fakt ose supozim të ardhshëm. Për fakte të së tashmes ose të shkuarës, forma ndryshon në -ㄴ/는 줄 알다.
저는 그가 내일 올 줄 알아요. (Unë e di që ai do të vijë nesër.)
Konteksti është thelbësor për të dalluar këto dy kuptime.
Dallimet kryesore në përdorim:
- Për aftësi të mësuara si drejtimi i makinës ose noti, të dyja modelet përdoren shpesh në mënyrë të ndërsjellë, por -ㄹ 줄 알다 tingëllon pak më specifik për vetë aftësinë.
- Për situata mundësie, lejeje ose aftësie rrethanore, duhet të përdorni -ㄹ 수 있다. Përdorimi i -ㄹ 줄 알다 do të ishte i panatyrshëm. Për shembull, për të thënë "Mund të bjerë shi nesër", duhet të thoni "내일 비가 올 수 있어요." Të thuash "내일 비가 올 줄 알아요" do të thotë "Unë e di me siguri se do të bjerë shi nesër", që është një kuptim tjetër.
Shembuj (5)
- 저는 운전할 줄 알아요.
I know how to drive.
Fjalë për fjalë: I driving know how to.
Kjo thekson aftësinë e mësuar të drejtimit të makinës. Përdorimi i '운전할 수 있어요' është gjithashtu i saktë, por mund të nënkuptojë se keni mundësinë për të drejtuar makinën pikërisht tani (p.sh., keni një makinë dhe çelësat).
- 지금 너무 바빠서 회의에 갈 수 없어요.
I'm so busy right now that I can't go to the meeting.
Fjalë për fjalë: Now too busy so meeting to go cannot.
Kjo ka të bëjë me mundësinë, jo me aftësinë. Situata (të qenit i zënë) pengon veprimin. Përdorimi i '갈 줄 몰라요' do të nënkuptonte gabimisht se nuk dini metodën për të shkuar në mbledhje.
- 피아노 칠 수 있어요?
Can you play the piano?
Fjalë për fjalë: Piano play can you?
Në pyetjet rreth aftësive, -ㄹ 수 있다 është shumë i zakonshëm dhe natyral. '피아노 칠 줄 알아요?' është gjithashtu i saktë dhe pak më i drejtpërdrejtë kur pyesni nëse ata zotërojnë aftësinë.
- 저는 아직 한글을 읽을 줄 몰라요.
I don't know how to read Hangul yet.
Fjalë për fjalë: I yet Hangul read how to don't know.
Kjo tregon qartë mungesën e një aftësie të mësuar. '읽을 수 없어요' mund të përdoret gjithashtu, por mund të nënkuptojë një paaftësi të përkohshme (p.sh., 'më dhembin sytë, kështu që nuk mund të lexoj').
- 이 문제는 너무 어려워서 풀 수 없어요.
This problem is too difficult, so I can't solve it.
Fjalë për fjalë: This problem too difficult so solve cannot.
Kjo shpreh një paaftësi për shkak të rrethanave (vështirësia e problemit). Nuk ka të bëjë me mungesën e njohurive të përgjithshme se si të zgjidhen problemet.
Gabimet e zakonshme
Përdorimi i -ㄹ 줄 알다 për mundësi.
Kuptim tjetër내일 눈이 올 줄 알아요.내일 눈이 올 수 있어요.Për të shprehur mundësi si 'Mund të bjerë borë nesër', duhet të përdorni -ㄹ 수 있다. Fjia e pasaktë,
내일 눈이 올 줄 알아요, do të thotë 'Unë e di që do të bjerë borë nesër'. Kjo është një deklaratë për dijeninë e dikujt për një fakt, jo për mundësinë.Përdorimi i -ㄹ 줄 모르다 kur paaftësia vjen nga një situatë, jo nga mungesa e aftësisë.
목이 아파서 노래를 부를 줄 몰라요.목이 아파서 노래를 부를 수 없어요.Arsyeja për të mos kënduar është dhimbja e fytit (një gjendje e përkohshme), jo mungesa e dijenisë se si të këndohet. Prandaj, -ㄹ 수 없다 është zgjedhja e duhur për të shprehur këtë paaftësi rrethanore.
Modele të lidhura
- -(으)ㄹ 수 있다/없다Mundësi/pamundësi
Kjo është gjysma e krahasimit, e përdorur për aftësi të përgjithshme, mundësi dhe leje. Është mënyra më e gjerë dhe më e zakonshme për të thënë 'mund/nuk mund'.
Niveli 2 - -ㄴ/는/ㄹ 줄 알다Di si, mendoj se (shpesh gabimisht)
Ky model shpreh njohuri. Me
Niveli 3-ㄹ, mund të nënkuptojë 'di si të' (një aftësi) ose 'di që diçka do të ndodhë' (një fakt i ardhshëm). Me-ㄴ/는, përdoret për të ditur një fakt ose gjendje të tashme. Ky mësim fokusohet te kuptimi 'di si të' në kontrast me-ㄹ 수 있다. - -ㄴ/는/ㄹ 줄 알았다Mendova se…, supozova se…
Ky model duket shumë i ngjashëm, por ka një kuptim krejtësisht të ndryshëm: 'Mendova se...' ose 'Supozova se...'. Ngatërrimi i këtij me '-ㄹ 줄 알다' është një gabim shumë i zakonshëm.
Niveli 4 - 안/못Moh
Një mënyrë e lidhur për të shprehur paaftësinë. '못 + Folje' është shpesh një mënyrë më e shkurtër dhe më e zakonshme për të thënë 'Folje + -ㄹ 수 없다', veçanërisht kur paaftësia vjen nga mungesa e aftësisë ose faktorë të jashtëm.
Niveli 1 - -아/어도 되다Mundësi, leje
Ky model lidhet me aspektin e 'lejes' të -ㄹ 수 있다. Ndërsa mund të përdorni -ㄹ 수 있다 për të kërkuar ose dhënë leje, -아/어도 되다 ('mund', 'është në rregull të') është një mënyrë më e drejtpërdrejtë dhe eksplicite për ta bërë këtë.
Niveli 3