-을랑
Екпінді Тақырып Жұрнағы (Көне)
-을랑 — бұл өзі жалғанған зат есімді басқа нәрселерден бөліп көрсетіп, оған күшті екпін беретін көне шылау.
Қалай жұмыс істейді
-을랑 — өзінен бұрын тұрған зат есімге күшті екпін беріп, оны әңгіменің басты тақырыбы ретінде бөліп көрсететін арнайы шылау. Бұл көбіне салыстыру немесе таңдау мағынасын береді. Бұны «дәл осы нәрсеге келсек (басқасы емес)...» немесе «егер осы туралы айтар болсақ...» деген сияқты түсінуге болады.
Жалғану тәртібі:
Ол тікелей зат есімге жалғанады. Түрі зат есімнің дауысты немесе дауыссыз дыбысқа аяқталуына байланысты.
- Дауыссыз дыбысқа аяқталатын зат есімдер + 을랑 (мысалы: 밥 → 밥을랑, 돈 → 돈을랑)
- Дауысты дыбысқа аяқталатын зат есімдер + 랑 (мысалы: 너 → 너랑, 공부 → 공부랑)
Ескертпе: Дауыстыдан кейін келетін -랑 түрін «және/бірге» мағынасын беретін -랑 шылауымен ажырату қиын болуы мүмкін. Мәтін контексі оларды ажыратуға көмектеседі.
Қолданылуы мен мағынасы:
-을랑 шылауының басты қызметі — тақырыпты бөліп көрсету және оған екпін беру. Бұл екпін көбіне айтылмаған басқа нәрселермен салыстыру тудырады. Ол сол тақырыпқа қатысты не істеу керектігін немесе істемеу керектігін көрсету үшін бұйрықтарда немесе ұсыныстарда жиі қолданылады.
Мысалы:
돈은 걱정 마. (Ақша туралы уайымдама.) - Әдеттегі тақырыпты белгілеу.
돈을랑 걱정 마. (Ал ақшаға келсек, мүлде уайымдама.) - Күштірек екпін. Бұл басқа нәрселер уайымдатарлық болуы мүмкін болса да, дәл ақша туралы уайымдамау керектігін білдіреді.
Бұл шылаудың көне әрі күшті сипатына байланысты, оны күнделікті сөйлесуде қолдану орынсыз естіледі. Бұл — күнделікті сөйлесуде белсенді қолдану үшін емес, мәтінді түсіну үшін тануға арналған грамматикалық үлгі.
Мысалдар (4)
- 다른 건 몰라도 밥을랑 꼭 챙겨 먹어라.
Басқа нәрселерді білмеймін, ал тамағыңды міндетті түрде ішіп ал.
Сөзбе-сөз: Басқа нәрсені білмеймін, бірақ тамақты (екпінді) міндетті түрде іш.
Бұл жерде «밥을랑» сөзі «басқа нәрселермен» салыстырғанда, міндетті түрде ішілуі тиіс жалғыз нәрсе ретінде «тамақты» қатты ерекшелеп тұр.
- 돈을랑 걱정 말고 공부나 열심히 해.
Ал ақшаға келсек, оны уайымдамай, тек сабағыңды жақсы оқы.
Сөзбе-сөз: Ақшаны (екпінді) уайымдама да, сабақты жай ғана ынтамен оқы.
Бұл — ата-аналар жиі айтатын дәстүрлі сөз тіркесі. «돈을랑» «ақшаны» уайымдамау керек тақырып ретінде бөліп көрсетіп, тыңдаушының назарын оқуға аударады.
- 그 사람 말을랑 아예 듣지를 마라.
Ал ол адамның сөзіне келсек, оған мүлде құлақ аспа.
Сөзбе-сөз: Ол адамның сөзін (екпінді) мүлде тыңдама.
«말을랑» сөзін қолдану күшті, ескерту сияқты екпін қосып, бұйрықты «말은» сөзіне қарағанда әлдеқайда әсерлі етеді.
- 옛날이야기에서는 "못된 욕심을랑 버려라" 하고 가르쳤다.
Ескі ертегілерде «Жаман ашкөздікті лақтырып тастаңдар» деп үйреткен.
Сөзбе-сөз: Ескі әңгімелерде «жаман ашкөздікті (екпінді) лақтыр» деп үйреткен.
Бұл мысал -을랑 шылауының өнегелік сабаққа екпін беріп, фольклор немесе дәстүрлі әңгімелердің стиліне қалай сай келетінін көрсетеді.
Жиі кездесетін қателер
-을랑 шылауын қазіргі күнделікті сөйлесуде қолдану.
오늘 저녁을랑 뭐 먹을까?오늘 저녁은 뭐 먹을까?-을랑 — көне шылау. Оны қарапайым күнделікті сұрақта қолдану өте оғаш әрі өрескел естіледі. Қазіргі сөйлеу тілі үшін стандартты -은/는 тақырып шылауы дұрыс таңдау болып табылады.
Екпінді -(을)랑 шылауын «және/бірге» мағынасын беретін -(이)랑 шылауымен шатастыру.
Басқа мағына그 일은 잊어버려.그 일일랑 잊어버려.Екпінді тақырыпты білдіретін 을랑/(ㄹ)랑 шылауы зат есімге жалғанып, «ал мынаған келсек (кем дегенде соны)» деген мән береді. Оны «және/бірге» дегенді білдіретін -(이)랑 шылауымен шатастырмаңыз. Салыстырыңыз: 그 일은 잊어버려 (бейтарап тақырып) және 그 일일랑 잊어버려 (екпінді: «ал ол іске келсек, оны ұмыт»).
Байланысты үлгілер
- 은/는Тақырыптық көрсеткіш
Бұл — стандартты тақырып шылауы. -을랑 — күшті екпін немесе салыстыру үшін қолданылатын -은/는 шылауының әлдеқайда күштірек, көне нұсқасы.
1-деңгей - -이야말로/야말로Indeed, Truly
Бұл шылау да «шынымен» немесе «рас» деген мағынада екпін береді. -을랑 бөліп көрсету немесе салыстыру арқылы екпін түсірсе, -이야말로 бір нәрсені басты мысал ретінде растау арқылы екпін түсіреді.
4-деңгей - -커녕Түгіл
«Былай тұрсын» деген мағынаны білдіретін -커녕 шылауы күшті теріс салыстыру жасау үшін қолданылады (мысалы, «A-ны былай қойғанда, B-ны да істей алмаймын»). Бұл -을랑 шылауында да бар салыстырмалы реңкпен байланысты.
4-деңгей - -조차Even, Not Even
Теріс контекстте «тіпті» деген мағынаны білдіретін -조차 — екпін түсіретін тағы бір шылау. Ол шектен тыс немесе күтпеген жағымсыз жағдайды көрсетеді, бұл -을랑 шылауының тақырыпты бөліп көрсету қызметінен өзгеше екпін түрі болып табылады.
4-деңгей - -만Тек қана, тек
-만 шылауы «тек» дегенді білдіреді. -을랑 да, -만 да зат есімді бөліп көрсетеді, бірақ -만 ауқымды қатаң түрде шектейді («тек осы»), ал -을랑 тақырыпты ерекшелейді («ал осыған келсек...»).
2-деңгей