-았/었더니
Noong Ginawa Ko, Pagkatapos Gawin
-았/었더니 ay nag-uugnay ng nakaraang kilos na ginawa ng nagsasalita sa isang resulta o pagtuklas. Ang ibig sabihin nito ay 'Ginawa ko ang X, at pagkatapos ay natuklasan/napagtanto ko ang Y' o 'Dahil ginawa ko ang X, nangyari ang Y'.
Paano ito gumagana
-았/었더니 ay isang connective ending na idinidikit sa verb stem upang iugnay ang isang nakaraang kilos na ginawa ng nagsasalita sa isang kasunod na pagtuklas o resulta. Ang unang sugnay ay palaging nasa past tense, at ang subject ay dapat ang nagsasalita ('ako' o 'tayo').
Mayroon itong dalawang pangunahing gamit:
1. Pagtuklas o Bagong Sitwasyon
Ang nagsasalita ay gumagawa ng isang kilos at, bilang resulta, nakatuklas o nakakaranas ng isang bagong katotohanan o sitwasyon. Ang subject ng unang sugnay ay ang nagsasalita, ngunit ang subject ng ikalawang sugnay ay maaaring iba.
- 오랜만에 고향에 갔더니 많은 것이 변해 있었어요. (Umuwi ako sa aking bayan pagkalipas ng mahabang panahon at natuklasan kong marami na ang nagbago.)
- 창문을 열었더니 시원한 바람이 들어왔어요. (Binuksan ko ang bintana, at pumasok ang malamig na hangin.)
2. Sanhi at Bunga
Ang nakaraang kilos ng nagsasalita ang direktang sanhi ng resulta na inilalarawan sa ikalawang sugnay. Sa kasong ito, ang subject ng parehong sugnay ay karaniwang ang nagsasalita.
- 어제 늦게 잤더니 오늘 너무 피곤해요. (Dahil natulog ako nang gabi na kahapon, sobrang pagod ako ngayon.)
- 매일 운동했더니 건강이 좋아졌어요. (Nag-ehersisyo ako araw-araw, at bilang resulta, bumuti ang aking kalusugan.)
Pagbabanghay:
Nabubuo ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng -았/었- sa verb stem, na sinusundan ng -더니.
- Verb stem na nagtatapos sa ㅏ o ㅗ + -았더니 (hal., 가다 → 갔더니, 보다 → 봤더니)
- Verb stem na nagtatapos sa ibang patinig + -었더니 (hal., 먹다 → 먹었더니, 열다 → 열었더니)
- 하다 verbs → 했더니 (hal., 공부하다 → 공부했더니)
Mahalagang Pagkakaiba: -았/었더니 vs. -더니
Ito ay isang mahalagang punto. Ang -았/었더니 ay ginagamit lamang para sa mga kilos ng nagsasalita (first-person). Sa kabaligtaran, ang -더니 ay ginagamit kapag inoobserbahan ng nagsasalita ang kilos o kalagayan ng ibang tao o bagay (third-person).
- Ako ay nag-aral nang mabuti, at pagkatapos ay pumasa ako. → 제가 열심히 공부했더니 합격했어요. (Tama)
- Ang kaibigan ko ay nag-aral nang mabuti, at pagkatapos ay pumasa siya. → 친구가 열심히 공부하더니 합격했어요. (Tama, gamit ang -더니)
Mga halimbawa (4)
- 어제 운동을 열심히 했더니 오늘 몸이 아파요.
I exercised hard yesterday, so my body aches today.
Salita por salita: Kahapon ehersisyo nang masigasig ginawa, kaya ngayon katawan ay masakit.
Ipinapakita nito ang direktang ugnayan ng sanhi at bunga. Ang kilos ng nagsasalita (pag-eehersisyo) ang nagdulot ng resulta (pananakit ng katawan).
- 오랜만에 친구에게 전화했더니 번호가 바뀌었어요.
I called my friend for the first time in a while and found out their number had changed.
Salita por salita: Pagkalipas ng mahabang panahon sa kaibigan tumawag, kaya numero ay nagbago.
Ipinapakita nito ang isang pagtuklas. Ang kilos ng nagsasalita (pagtawag) ay humantong sa pagtuklas ng isang bagong katotohanan (nagbago ang numero).
- 백화점에 갔더니 세일을 하고 있었어요.
I went to the department store and discovered they were having a sale.
Salita por salita: Sa department store pumunta, kaya sale ay nangyayari.
Ipinapakita nito ang isang pagtuklas. Ang kilos ng nagsasalita (pagpunta sa tindahan) ay humantong sa pagtuklas ng isang bagong sitwasyon (may sale).
- 커피를 너무 많이 마셨더니 잠이 안 와요.
I drank too much coffee, so now I can't sleep.
Salita por salita: Kape nang sobra uminom, kaya ngayon tulog ay hindi dumarating.
Ipinapakita nito ang direktang ugnayan ng sanhi at bunga. Ang kilos ng nagsasalita (pag-inom ng kape) ang nagdulot ng resulta (hindi makatulog).
Mga karaniwang pagkakamali
Paggamit ng -았/었더니 kapag ang subject ng unang kilos ay hindi ang nagsasalita.
Iba ang kahulugan동생이 밥을 많이 먹었더니 배탈이 났어요.동생이 밥을 많이 먹더니 배탈이 났어요.Ang -았/었더니 ay ginagamit lamang kapag ang nagsasalita ('ako') ang gumagawa ng unang kilos. Para sa pag-obserba ng kilos na ginawa ng ibang tao (tulad ng 'kapatid ko') at ang resulta nito, dapat mong gamitin ang -더니 sa halip.
Paggamit ng -았/었더니 kasama ang mga pang-uri (adjectives) sa unang sugnay.
어제 날씨가 좋았더니 기분도 좋아요.어제 날씨가 좋아서 기분이 좋았어요.Ang unang sugnay ay dapat maglarawan ng kilos na ginawa ng nagsasalita, kaya dapat itong maging isang pandiwa (verb). Ang '날씨가 좋다' (maganda ang panahon) ay paglalarawan ng isang kalagayan, hindi isang kilos. Upang ipahayag ang isang simpleng dahilan na tulad nito, mas natural ang ibang pattern gaya ng -아/어서.
Paano ito nagkakaugnay
Aralin muna ito
Mga kaugnay na pattern
- -아/어서Dahil sa, kaya
Parehong maaaring magpakita ng sanhi at bunga. Ang -아/어서 ay isang pangkalahatang pang-ugnay ng sanhi. Ang -았/었더니 ay mas tiyak, na nagbibigay-diin na ang resulta ay direktang bunga o pagtuklas mula sa personal na karanasan o kilos ng nagsasalita.
Antas 2 - -(으)니까Kaya, Dahil
Parehong maaaring magpahayag ng dahilan. Ang -니까 ay madalas na nagbibigay ng dahilan upang bigyang-katwiran ang isang kasunod na utos o mungkahi. Ang -았/었더니 ay mas nakatuon sa pagkakasunod-sunod ng panahon at sa pagtuklas/resulta na sumunod sa kilos ng nagsasalita, sa halip na magbigay lamang ng dahilan.
Antas 3 - -다가 보니까Pagkatapos Gawin sa Loob ng Ilang Panahon
Katulad nito dahil nagsasangkot ito ng pagtuklas matapos ang isang kilos. Ang -다가 보니까 ay nagpapahiwatig na ang pagtuklas ay ginawa matapos ipagpatuloy ang isang kilos sa loob ng ilang panahon, samantalang ang -았/었더니 ay nag-uugnay lamang ng isang natapos na nakaraang kilos sa isang kasunod na pagtuklas o resulta.
Antas 4