Trong tiếng Việt, “Kyiv” vẫn là “Kyiv”, dù ta nói “tôi sống ở Kyiv” hay “tôi đi Kyiv”. Tiếng Ukraina thì khác: Київ thành у Києві (ở Kyiv), vì danh từ đổi đuôi theo bảy cách. Bảng cách chỉ cho bạn biết có những dạng nào; bạn nhận ra chúng nhanh khi đã đọc và nghe chúng nhiều lần trong câu mình hiểu. Input dễ hiểu (comprehensible input) là tiếng Ukraina bạn theo kịp gần hết, nên mỗi lần đọc hay nghe là một lần gặp lại các đuôi từ trong câu đã rõ nghĩa.
Input dễ hiểu trông như thế nào?
Trong hình dưới đây, mỗi hàng là một câu tiếng Ukraina và mỗi thanh là một từ. Màu xám nghĩa là từ đã quen, màu tím nghĩa là từ bạn chưa gặp.
Khoảng một từ chưa biết trong mỗi câu, và bạn vẫn hiểu ý của câu.
Giả sử bạn đã quen câu Я живу в Києві (tôi sống ở Kyiv), rồi gặp Я працюю в Києві. Chỉ працюю là mới, và câu chuyện về một ngày đi làm cho bạn đoán ra đó là “làm việc”. Người mới nên đọc câu ngắn gần như toàn từ quen như vậy; người đã đọc nhiều có thể dùng cả đoạn văn để đoán từ mới. Đây chỉ là mốc gợi ý, nên khi không còn biết ai làm gì trong câu, hãy lùi về bài dễ hơn.
Mỗi trình độ nên đọc và nghe gì?
Bài học của Bubblegum xếp thành sáu cấp độ, và mỗi cấp độ được mô tả bằng một câu người học nói về chính mình. Hãy tìm câu giống bạn nhất; nếu chữ Kirin còn lạ, hãy bắt đầu từ hàng chữ cái. Các trang bên dưới không dùng thang cấp độ của Bubblegum, nên hãy dựa vào việc bạn hiểu được bao nhiêu.
- Chữ Kirin tiếng Ukraina
Tôi chưa biết đọc chữ cái tiếng Ukraina.
Khóa chữ Kirin tiếng Ukraina của Bubblegum có chín chương, và chương đầu bắt đầu bằng những chữ trông giống chữ Latin. Khóa giải thích bằng tiếng Anh, nhưng mỗi chữ đều có âm thanh, nên bạn vẫn học được nhờ nghe.
Khóa chữ Kirin tiếng Ukraina (tiếng Anh) - Cấp độ 1
Tôi có thể đánh vần từ nhưng chưa biết gì nhiều
Đọc bài ở quán cà phê bên dưới, rồi học một bài của LingoHut, nơi mỗi từ tiếng Ukraina có nghĩa tiếng Việt và âm thanh. Đọc to từng từ sau khi nghe.
LingoHut (tiếng Việt) - Cấp độ 2
Tôi có thể đọc các câu đơn giản.
Thử truyện tranh Мені подобається читати, kể về một em bé đi tìm người để mình đọc sách cho nghe. Nghe bản tiếng Ukraina trước, và chỉ mở bản tiếng Anh khi cần kiểm tra.
Storybooks Ukraine: một truyện - Cấp độ 3
Tôi có thể đọc các mẩu chuyện ngắn và tin nhắn.
Storybooks Ukraine có 40 truyện tranh chia theo năm mức, mỗi truyện có âm thanh tiếng Ukraina. Chọn một truyện dài hơn ở mức 3 hoặc 4 và đọc trọn từ đầu đến cuối.
Storybooks Ukraine - Cấp độ 4
Tôi có thể đọc các đoạn văn dài hơn về cuộc sống hằng ngày.
Nghe các mùa sau của Ukrainian Lessons Podcast, nơi người dẫn nói tiếng Ukraina chậm và rõ. Trang của podcast viết bằng tiếng Anh.
Ukrainian Lessons Podcast - Cấp độ 5
Tôi có thể hiểu các chủ đề phức tạp, nhưng đôi khi bỏ sót vài chi tiết.
Đọc trọn một bài trên BBC News Україна về chủ đề bạn đã biết, rồi tìm những chi tiết làm rõ ý chính. Đoán nghĩa từ mới qua cả đoạn trước khi tra.
BBC News Україна - Cấp độ 6
Tôi có thể hiểu các lập luận chi tiết và nhiều phong cách viết khác nhau.
Đọc hai bài trên Global Voices nhìn cùng một chuyện theo hai cách, rồi kể cho bạn trao đổi hay gia sư nghe mỗi người viết dựa vào lý lẽ gì.
Global Voices (tiếng Ukraina)
Khi một hàng bắt đầu thấy nhẹ, hãy chuyển xuống hàng kế tiếp. Nếu câu nào cũng phải tra từ, hãy quay lên hàng trước một thời gian.
Thử một bài học thật
Bubblegum là ứng dụng học ngôn ngữ, nơi Poppy, gia sư AI, viết bài tiếng Ukraina theo trình độ và chủ đề bạn chọn. Trong bài cấp độ 1 dưới đây, Марко gọi trà và một món bánh ở quán cà phê; trên trang này bản dịch là tiếng Anh, nên hãy thử hiểu từng dòng nhờ khung cảnh trước khi xem.
Ở quán cà phê, cấp độ 1
Замовлення чаю та тістечка в кафе
Marko is in a café.
Good afternoon! Tea, please.
Here is the tea. And a pastry?
Yes, and a pastry, please.
Here you go, enjoy your meal!
Trong ứng dụng, bản dịch câu, ghi chú, lời giải thích ngữ pháp và câu trả lời của Poppy cho bài tiếng Ukraina đều bằng tiếng Việt. Gần như mọi nghĩa của từ cũng bằng tiếng Việt, chỉ một vài nghĩa còn bằng tiếng Anh; trang cặp ngôn ngữ Ukraina–Việt có tình trạng mới nhất.
Câu hỏi thường gặp về input dễ hiểu
Có cần thuộc hết chữ Kirin rồi mới đọc bài ngắn không?
Không cần. Hãy học chữ cái cùng lúc với những từ ngắn, để mỗi chữ mới xuất hiện ngay trong một từ bạn dùng được. Những chữ bạn hay quên sẽ quen dần khi gặp lại chúng trong bài đọc.
Âm nào của tiếng Ukraina người Việt đã biết sẵn?
Chữ х của tiếng Ukraina đọc gần giống kh của tiếng Việt, như trong хліб (bánh mì). Nhờ vậy, ít nhất một âm lạ của tiếng Ukraina lại rất quen với miệng người Việt.
Người mới bắt đầu nên đọc tiếng Ukraina bằng ứng dụng nào?
Nếu bạn nghiêm túc học tiếng Ukraina, hãy bắt đầu với Bubblegum. Poppy viết bài học theo trình độ và sở thích của bạn. Cách chia một giờ học ở từng trình độ có trong bài cách học tiếng Ukraina nhanh nhất.
Bubblegum có miễn phí không?
Có. Thư viện bài học được mở miễn phí cho mọi người, vì chúng tôi tin rằng ai cũng nên có cơ hội học. Trong thư viện có những bài học mà những người học khác đã nhờ Poppy viết. Mỗi bài học riêng mới đều khiến chúng tôi tốn tiền thật, nên bài đầu tiên được miễn phí, và khi nâng cấp lên Bubblegum Pro, bạn sẽ có bài học riêng không giới hạn.
Nguồn
- Wikipedia: ngữ pháp tiếng Ukraina, bảy cách (Ukrainian grammar; tiếng Anh)
- Wiktionary: Київ, dạng Києві (tiếng Anh)
- Wiktionary: працювати (tiếng Anh)
- Wiktionary: хліб (tiếng Anh)
- Wikipedia: âm vị học tiếng Việt, kh là âm xát vòm mềm vô thanh (Vietnamese phonology; tiếng Anh)
- Bubblegum: khóa chữ Kirin tiếng Ukraina, chương 1 (tiếng Anh)
- LingoHut: 125 bài tiếng Ukraina miễn phí (giao diện tiếng Việt)
- Storybooks Ukraine: Мені подобається читати (có bản tiếng Anh)
- Storybooks Ukraine: 40 truyện tranh tiếng Ukraina có âm thanh
- Ukrainian Lessons Podcast: sáu mùa, từ người mới đến nâng cao (tiếng Anh và tiếng Ukraina)
- BBC News Україна (tiếng Ukraina)
- Global Voices bằng tiếng Ukraina
- Bubblegum: các cặp ngôn ngữ (tiếng Ukraina học bằng tiếng Việt: hỗ trợ một phần)
